Beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu Sakit okeanın şimal-qərbində yerləşən Yaponiya, Ryukyu və İdzu-Oqasavara çökəkliklərində unikal dəniz ekosistemlərini tədqiq ediblər. "Biodiversity Data Journal" nəşrində dərc olunan nəticələrə əsasən, alimlər 4534 ilə 9775 metr arasındakı dərinliklərdə ən azı 108 müxtəlif orqanizm qrupunu kataloqlaşdırmağa müvəffəq olublar. 2022-ci ildə "DSSV Pressure Drop" gəmisi ilə həyata keçirilən bu missiya Qərbi Avstraliya Universitetinin Minderoo-UWA Dərin Dəniz Tədqiqatları Mərkəzi və Tokio Dəniz Elmləri və Texnologiyaları Universitetinin birgə əməkdaşlığı çərçivəsində baş tutub. Layihə "Caladan Oceanic" və "Inkfish" tərəfindən maliyyələşdirilib.
Elmə naməlum olan sirli canlı necə tapıldı?
Tədqiqat zamanı ən çox diqqət çəkən tapıntı 9137 metr dərinlikdə iki dəfə lentə alınan və yavaş hərəkət edən naməlum orqanizm olub. Dünyanın ən təcrübəli taksonomistləri belə bu canlını mövcud növlərdən heç birinə aid edə bilməyiblər və ona müvəqqəti olaraq "Animalia incertae sedis" (sistematik mövqeyi bəlli olmayan heyvan) adı verilib. Alimlər ənənəvi tral torlarından imtina edərək, dəniz dibi faunasını zədələmədən öyrənmək üçün idarə olunan sualtı aparatlar və sərbəst düşən yemli sistemlərdən istifadə ediblər. Bu yanaşma heyvanların təbii mühitindəki davranışlarını izləməyə imkan yaradıb.
Dərinliklərdə hansı nadir rekordlar qeydə alınıb?
Ekspedisiya çərçivəsində bir neçə tarixi rekorda imza atılıb. İdzu-Oqasavara çökəkliyində 9568 və 9744 metr dərinliklərdə "Cladorhizidae" fəsiləsinə aid yırtıcı süngərlər qeydə alınıb ki, bu da həmin növ üçün indiyədək qeydə alınan ən dərin müşahidədir. Bundan əlavə, yemli kameralar vasitəsilə 8336 metr dərinlikdə "Pseudoliparis" cinsinə aid ilbiz balığının qidalanması lentə alınıb. Bu kəşf balıqların birbaşa müşahidə edildiyi ən dərin nöqtə kimi tarixə düşüb. Həmçinin, hər üç çökəklikdə "Alicella gigantea" adlı nəhəng amfipodlar aşkar edilib.
Tədqiqatın gələcək üçün əhəmiyyəti nədir?
Üç subduksiya çökəkliyinin müqayisəli təhlili göstərib ki, Yaponiya çökəkliyi ən çox morfotaksonun müşahidə edildiyi ərazidir. Alimlər bunu geoloji proseslər, dərinlik və səth sularından qida maddələrinin daxil olması ilə əlaqələndirirlər. Lakin tədqiqatçılar bu unikal ekosistemlərin tamamilə toxunulmaz olmadığını da vurğulayıblar.
"Okean çökəkliklərinin bakirə təbiət olduğunu düşünmək asan olsa da, tapıntılarımız ən ucqar ekosistemlərə belə antropogen mənşəli tullantıların çatdığını sübut edir,"- deyə tədqiqat qrupu xəbərdarlıq edib.
Müəlliflərin fikrincə, bu vizual tədqiqat metodu gələcək biomüxtəliflik araşdırmaları üçün mühüm bir baza formalaşdırır. İndiyədək ultraabissal zonalar haqqında məlumatlar əsasən fiziki nümunələrə əsaslanırdı ki, bu da ekoloji konteksti tam əks etdirmirdi. Yeni yaradılan illüstrasiyalı bələdçi isə Yerin ən az öyrənilmiş və ən füsunkar sərhədlərindən biri olan dərin okean sularının sirlərini açmaq üçün əvəzsiz mənbə rolunu oynayacaq.
