1 aprel 2026-cı il tarixində Avropa Kosmik Agentliyi ("ESA") dərin kosmosdakı zondlarla əlaqə yaratmaq üçün nəzərdə tutulan yeni antenasını rəsmi olaraq istifadəyə verib. "DSA 4" (Deep Space Antenna 4) və ya "New Norcia 3" (NNO-3) adlandırılan bu qurğu Qərbi Avstraliyanın Norçia bölgəsində, "DSA 1" antenasının fəaliyyət göstərdiyi ərazidə yerləşir. 35 metr diametrə malik olan bu parabolik antena 4 oktyabr 2025-ci il tarixində təntənəli şəkildə açılmışdı. O, qurumun Cənub yarımkürəsindəki üçüncü, "Estrack" yerüstü stansiyalar şəbəkəsinin isə dördüncü uzaq məsafəli antenasıdır.
Bu cür qurğular kosmik missiyaların idarə edilməsində üç əsas vəzifəni yerinə yetirir: elmi və telemetrik məlumatların qəbulu, zondların hərəkətinin izlənməsi və Yerdən komandaların göndərilməsi. "DSA 4" sayəsində "ESA" eyni vaxtda daha çox bağlantı yarada və hər hansı stansiya əlçatmaz olduqda belə sistemin fasiləsiz işini təmin edə bilər. Yeni antenanın müşayiət etdiyi ilk missiya "Euclid" kosmik teleskopu olub. Bütün şəbəkənin idarəetməsi stansiyaları və əməliyyatları koordinasiya edən Avropa Kosmik Əməliyyatlar Mərkəzi ("ESOC") tərəfindən həyata keçirilir.
Yeni kosmik antena necə işləyir?
"DSA 4" Yerdən milyardlarla kilometr uzaqlıqda yerləşən kosmik aparatlarla əlaqə saxlamaq üçün xüsusi olaraq dizayn edilib. Məlumatların ötürülməsi və qəbulu üçün qurğu X, K və Ka daxil olmaqla bir neçə radio diapazonundan istifadə edir. Əsas texnoloji üstünlüklərdən biri temperaturu təxminən mənfi 263 dərəcə Selsiyə qədər endirilmiş soyudulan qəbuledici sistemidir. Bu cür aşağı temperaturlar fon səs-küyünü əhəmiyyətli dərəcədə azaldaraq ümumi efirdən seçilməsi çətin olan son dərəcə zəif siqnalları tutmağa imkan verir. Bundan əlavə, antena uzaqlaşdıqca zəifləyən radio siqnallarının zondlara çatmasını təmin etmək üçün 20 kilovat gücündə ötürücü ilə təchiz olunub.
Gələcək planlar və "DSA 5" layihəsi nədən ibarətdir?
Hazırda Norçia bölgəsində fəaliyyət göstərən iki uzaq kosmik rabitə antenası birlikdə tək və daha böyük bir qurğu kimi sinxron işləyə bilir. Bu xüsusiyyət çox zəif siqnalları qəbul etmək və ya böyük həcmli elmi məlumatları ötürmək lazım gəldikdə xüsusilə faydalıdır. Eyni zamanda, "ESA" artıq "DSA 5" adlanacaq növbəti antenanın inşası üzərində işlərə başlayıb. Bu layihə 2025-ci ilin noyabrında Bremendə keçirilən "ESA" Nazirlər Şurasında təsdiqlənib və o da "Estrack" şəbəkəsinin bir hissəsi olacaq.
Kosmik missiyaların sayının və mürəkkəbliyinin davamlı olaraq artması etibarlı rabitəni qorumaq üçün daha çox antenaya ehtiyac yaradır. Çoxsaylı stansiyaların mövcudluğu eyni vaxtda bir neçə missiyanı izləməyə və nasazlıqlar zamanı alternativ variantlara malik olmağa imkan verir. Müasir zondlar Yerə daha çox elmi məlumat ötürdüyü üçün daha sürətli və stabil rabitə kanalları tələb olunur. "DSA 5" məhz şəbəkənin buraxılış qabiliyyətini artırmaq və dərin kosmosun tədqiqində məlumat mübadiləsinin effektivliyini qorumaq məqsədi daşıyır.
