Beynəlxalq komissiya tərəfindən hazırlanan və 10 oktyabr 2026-cı il tarixində dərc olunan hesabatda 204 ölkə və ərazi üzrə məlumatlar təhlil edilib. Alimlər DALY (sağlam ömür illərinin itirilməsi) göstəricisindən istifadə edərək, hər bir təhlükənin bəşəriyyətə vura biləcəyi zərəri qiymətləndiriblər. Bu tədqiqatın əsas məqsədi gələcək böhranların qarşısını əvvəlcədən almaq üçün strategiyalar müəyyən etməkdir.
Nüvə müharibəsi və süni intellekt təhlükəsi nə qədər ciddidir?
Hesabatda ən yüksək potensial dağıdıcı gücə malik risklər kimi nüvə münaqişəsi və "Süni İntellekt"-in (AI) qəsdən zərərli məqsədlərlə istifadəsi göstərilir. Ekspertlər hesab edir ki, nüvə müharibəsi təkcə partlayışlarla deyil, həm də "nüvə aclığı" adlanan qida istehsalının kəskin azalması ilə bəşəriyyəti məhv edə bilər. "Süni İntellekt"-in isə bioloji silahların hazırlanmasında istifadə olunması ən təhlükəli ssenarilərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Digər qlobal risklər və həll yolları nələrdir?
Tədqiqatçılar siyahıya piylənmə, iqlim dəyişikliyi, antibiotiklərə qarşı davamlılıq, təhsil səviyyəsinin aşağı olması və gəlir bərabərsizliyi kimi məsələləri də daxil ediblər. Məsələn, piylənmənin qarşısının alınması 23,1 milyard sağlam ömür ilinin qorunmasına kömək edə bilər. İqlim dəyişikliyi ilə bağlı isə qlobal temperatur artımını 1,8 °C səviyyəsində saxlamaqla 1,89 milyard sağlam ömür ilini itirməkdən xilas olmaq mümkündür.
- Səhiyyə sistemlərinin gücləndirilməsi: Gələcək pandemiyalara qarşı hazırlıq.
- İnvestisiyalar: Yeni dərmanların və texnologiyaların inkişafına dəstək.
- Beynəlxalq yardım: Xüsusilə Afrika ölkələrində səhiyyə maliyyələşməsinin davamlılığı.
Komissiya vurğulayır ki, bu rəqəmlər dəqiq proqnoz deyil, lakin təhlükələrin azaldılması üçün bir yol xəritəsidir. İnsanlıq böhran başladıqdan sonra deyil, təhdidlər hələ formalaşarkən onlara qarşı proaktiv tədbirlər görməlidir.
