Beynəlxalq vəhşi heyvan ticarəti məməli növlərinin dörddə birinə təsir göstərir və patogenlərin heyvanlardan insana keçmə ehtimalını 50 faiz artırır. "Science" jurnalında dərc olunan yeni tədqiqat bu təhlükəni ilk dəfə kəmiyyət baxımından qiymətləndirib. Yel Universiteti, Merilend Universiteti və Aydaho Universitetinin alimləri son 40 il ərzində vəhşi heyvanların qanuni və qeyri-qanuni idxal-ixrac məlumatlarını birləşdirərək təhlil ediblər. Nəticədə məlum olub ki, vəhşi məməlilər infeksion agentləri insanlarla bir yarım dəfə daha çox bölüşürlər.
Təhlükə haradan qaynaqlanır?
Qeyri-qanuni ticarət əməliyyatları bu mənfi təsirləri daha da gücləndirir. Tədqiqatın aparıcı müəllifi Jerom Jippe izah edir ki, fil sümüyündən hazırlanmış pianoda ifa etmək və ya xəz geyinməklə xəstəliyə yoluxma ehtimalı demək olar ki, sıfıra bərabərdir. Əsas problem təchizat zəncirinin başlanğıcındadır: kimsə həmin heyvanı izləməli, dərisini soymalı və nəql etməlidir. Tədqiqata rəhbərlik edən Kleo Bertelsmayer isə əlavə edir ki, bu vəziyyət insanların istehlak vərdişlərini ciddi şəkildə sual altına qoyur.
Ekzotik ev heyvanları və qlobal risklər
Lozanna Universitetinin Ekologiya və təkamül kafedrasında aparılan bu iş bioloji invaziyaların yayılmasının qarşısını almaq məqsədi daşıyır. "COVID-19" pandemiyasının da göstərdiyi kimi, bu cür fəaliyyətlər qlobal epidemiyalara səbəb ola bilər. Alimlər 2003-cü ildə çəmənlik itlərinin ev heyvanı kimi satılması nəticəsində yaranan meymun çiçəyi epidemiyasını xüsusi xatırladırlar. Sosial şəbəkələrin təsiri ilə insanların fənək tülküsü, su samuru, Afrika cırtdan kirpisi və bəbir pişiyi kimi ekzotik heyvanları alıb saxlaması mövcud təhlükəni daha da genişləndirir.
Bioloji nəzarət sistemləri yenilənməlidir
Tədqiqatçıların ən diqqətçəkən kəşfi odur ki, heyvanın ticarət dövriyyəsində qaldığı müddət bu problemdə həlledici rol oynayır. Orta hesabla, hər bir növ bazarda qaldığı hər 10 il ərzində insanla ortaq olan əlavə bir patogen qazanır. Bu fakt göstərir ki, heyvanlar və heyvan mənşəli məhsullar üzrə mövcud bioloji nəzarət sistemlərimiz təcili olaraq yenilənməlidir. Hazırda bu sistemlər xəstəliklərlə mübarizədən çox, növlərin nəsli kəsilməsinin qarşısını almağa yönəlib. Mütəxəssislər gələcək epidemiyaların qarşısını almaq üçün vəhşi heyvan ticarətini minimuma endirməyi tövsiyə edirlər.
