"Neuralink" niyə strategiyasını dəyişir?
İlon Maskın "süni intellektlə birləşmiş insan" vədlərinə baxmayaraq, "Neuralink" elmi reallıqla üzləşir. Şirkətin əvvəlki məhsulları xəstələrə siçanı beyinləri ilə idarə etməyə imkan verən motor interfeysləri idi. Lakin rəqiblər düşüncəni birbaşa nitqə çevirən daha yeni beyin-kompüter interfeysləri (BCI) ilə önə keçiblər. Bu səbəbdən şirkət səssizcə nitqə yönəlmiş texnologiyalara sərmayə qoymağa məcbur olub.
Nitq və motor interfeysləri necə işləyir?
Bütün BCI sistemləri neyronların elektrik siqnallarını izləyərək istifadəçinin niyyətini təxmin edir. Motor interfeysləri kursoru hərəkət etdirməyə kömək edirsə, nitq BCI-ları beyin dalğalarını səslərə və fonemlərə çevirir. 2024-cü ildə aparılan araşdırmada 45 yaşlı ALS xəstəsi nitq interfeysi vasitəsilə 97 faiz dəqiqliklə təbii şəkildə danışa bilib. Hər iki versiya əslində eyni nevrologiyaya əsaslanır, sadəcə hədəf əzələlər fərqlidir.
Şirkətin yeni sınaqları harada keçirilir?
"Neuralink" artıq qlobal BCI icması ilə ayaqlaşmaq üçün kursunu dəyişir. 2025-ci ilin may ayında şirkət Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindəki "Cleveland Clinic Abu Dhabi" xəstəxanasında nitqin bərpası üzrə klinik sınaqlara başlayıb. Oktyabr ayında isə ABŞ-ın "University of Texas Southwestern Medical Center" mərkəzində analoji sınaqlara start verilib. Xəstələr mövcud avadanlıqdan istifadə edərək düşüncələrini kursor hərəkətinə deyil, nitqə çevirməyə çalışacaqlar.
Xəstələr hansı texnologiyanı seçirlər?
Xəstələrin ehtiyacları fərqlidir. "Neuralink" pasiyenti Brad Smith motor interfeysi sayəsində həyatının yaxşılığa doğru dəyişdiyini bildirir. O, 16 sözlük cümləni 1 dəqiqə 17 saniyəyə yaza bilir. Digər tərəfdən, 2010-cu ildə onurğa beyni zədəsi alan Ian Burkhart üçün ünsiyyət hərəkətdən daha vacib olub. ALS xəstəsi Spero Koulouras isə proqramlaşdırma və 3D dizaynla məşğul olduğu üçün kursor idarəetməsinə üstünlük verir.
BCI bazarında hansı risklər var?
BCI texnologiyası inanılmaz dərəcədə bahalıdır və hədəf kütləsi kiçikdir. ABŞ-da təxminən 30 min ALS və 300 min onurğa beyni zədəsi olan xəstə var. Texniki uğur həmişə kommersiya uğuru demək deyil. Məsələn, "Blackrock Neurotech" şirkəti 52 xəstə üzərində sınaq keçirsə də, ev üçün nəzərdə tutulmuş "MoveAgain" sisteminin bazara çıxarılmasını dəfələrlə təxirə salıb. "Paradromics" şirkətinin baş direktoru Matt Angle isə əsas məqsədin sadəcə qadcet deyil, real tibbi ehtiyacları ödəyən cihaz yaratmaq olduğunu vurğulayır.
