"SpaceX"-in gözlənilməz qərarı nəyi dəyişir?
Sənaye mənbələrinin məlumatına görə, "SpaceX" şirkəti artıq robotlaşdırılmış eniş aparatlarının daşınması üçün yeni sifarişlər qəbul etmir. 29 oktyabr 2026-cı il tarixində "Ars Technica" jurnalisti Erik Berger tərəfindən yayılan məlumata görə, şirkət daha əvvəl potensial müştərilərə təkliflər göndərsə də, son həftələrdə bu xidmətdən imtina etdiyini bildirib. Bu dəyişiklik NASA-nın "Commercial Lunar Payload Services" (CLPS) proqramı çərçivəsində həyata keçirilən missiyalara birbaşa təsir edir.
Hansı missiyalar təhlükə altındadır?
Mövcud müqavilələr üzrə öhdəliklərin yerinə yetirilməsi davam edir, buna görə də yaxın gələcəkdə planlaşdırılan uçuşlarda ləğvetmə gözlənilmir. Məsələn, 2026-cı ilin sonuna planlaşdırılan "Griffin-1" və 2027-ci ilin əvvəlinə nəzərdə tutulan "IM-3" missiyaları hələlik qüvvədədir. Lakin yeni layihələr üçün "Falcon 9" raketindən istifadə etmək istəyən şirkətlər alternativ axtarmağa məcbur olacaqlar.
"Blue Origin" və digər alternativlər
Bu vəziyyətdə Ceff Bezos-un rəhbərlik etdiyi "Blue Origin" şirkətinin "New Glenn" raketi əsas alternativ kimi önə çıxır. 30 iyun 2026-cı il tarixində NASA-nın 590 milyon ABŞ dolları dəyərində yeni müqavilələr imzalaması, Ay infrastrukturunun qurulmasının prioritet olduğunu göstərir. "Relativity Space" şirkətinin "Terran R" raketi də potensial namizəd olsa da, hələlik heç bir daşıyıcı "Falcon 9"-un uçuş tezliyinə və etibarlılığına çatmayıb.
"Artemis" proqramı və gələcək perspektivlər
"Blue Origin"-in mövqeyi həm də "Artemis" proqramında güclənir. 2028-ci ildə nəzərdə tutulan ilk insanlı eniş üçün NASA həm "SpaceX"-in "Starship", həm də "Blue Origin"-in "Blue Moon" sistemlərini nəzərdən keçirir. İlon Mask-ın "Starship" üçün yanacaq doldurma sxemini optimallaşdırmağa çalışdığı bir dövrdə, "Blue Origin"-in öz arxitekturasını yeniləməsi kosmik yarışda rəqabəti daha da kəskinləşdirir.
