Mərkəzi Misirin Əl-Bəhnəsə (qədim Oksirinx) şəhərində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı elm aləmini təəccübləndirən unikal kəşf edilib. Tədqiqatçılar qarnına qədim yunan şairi Homer tərəfindən yazılmış "İliada" dastanının bir hissəsi bərkidilmiş 1600 illik mumiya aşkar ediblər. Təxminən 2700 il əvvələ aid edilən bu epik poemanın papirus üzərində yazılmış fraqmenti dəfn ritualının bir hissəsi kimi qəsdən cəsədə yerləşdirilib. Bu, arxeologiya tarixində ədəbi əsərin mumiya üzərində tapıldığı ilk haldır.
Barselona Universitetinin klassik filoloqu və Oksirinx arxeoloji missiyasının rəhbəri İqnasi-Ksavye Adyeqo bu tapıntının əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, əvvəllər də mumiyalama prosesinə daxil edilmiş bükülü və möhürlənmiş yunan papirusları tapılsa da, onların məzmunu əsasən magik xarakter daşıyırdı. XIX əsrin sonlarından etibarən bu ərazidə çoxlu sayda mühüm yunan ədəbi mətnləri aşkar edilib. Lakin ədəbi papirusun birbaşa dəfn kontekstində istifadə olunması tamamilə yeni bir arxeoloji faktdır.
Bu qeyri-adi tapıntı nə anlama gəlir?
Papirusun vəziyyəti yaxşı olmasa da, mütəxəssislər onun "İliada" dastanının ikinci kitabından, xüsusən də gəmilərin siyahısı olan hissədən bir parça olduğunu müəyyən ediblər. Bu qeyri-adi kəşf o dövrün dəfn və mumiyalama proseslərinə yeni bir baxış bucağı qazandırır. Tədqiqat qrupunun əsas nəzəriyyələrindən birinə görə, bu mətn mumiyalama işini həyata keçirən mütəxəssisin özünəməxsus möhürü və ya fərqləndirici nişanı ola bilər. Əvvəllər tapılan magik mətnlər ölülər üçün dua və ya qoruyucu funksiya daşısa da, Homerin şedevrinin bu məqsədlə istifadəsi elm adamları üçün hələ də tapmacadır.
Hansı texnologiyalardan istifadə ediləcək?
İqnasi-Ksavye Adyeqo bildirib ki, tədqiqatçılar hələlik papirusu daha yaxşı oxumağa imkan verəcək rentgen kimi yüksək texnologiyalı metodlardan istifadə etmək imkanı tapmayıblar. Komanda tarixi artefakta zərər verməmək üçün maksimum ehtiyatla hərəkət edir. Növbəti mərhələdə qədim mətnlərin oxunması üçün nəzərdə tutulan müxtəlif dağıdıcı olmayan innovativ texnologiyaların tətbiqi planlaşdırılır. Bu müasir üsullar poemanın mumiyalama prosesinə niyə daxil edildiyi barədə daha dəqiq məlumatlar verə bilər.
Arxeoloqlar eyni zamanda bu ərazidə dəfn edilmiş insanların kimliyini daha dərindən öyrənməyə çalışırlar. Cəsədlərin yüksək səviyyədə balzamlanması və bəzilərinin dilində qızıl və mis folqaların tapılması onların zəngin təbəqəyə mənsub olduğunu göstərir. Roma dövrünə aid mumiyalarla dolu üç əhəngdaşı kamerası və bəzəkli taxta sarkofaqlar da son kəşflər arasındadır. Mütəxəssislərin fikrincə, o dövrdə Misirdə yunan dili rəsmi sənədlərdə geniş istifadə olunurdu və "İliada" dastanı yerli əhali arasında kifayət qədər məşhur idi.
