Kanada Kosmik Agentliyi ekzoplanetlərin axtarışına həsr olunmuş yeni kosmik missiya təklifi ilə çıxış edib. "POET" (Photometric Observations of Exoplanet Transits) adlandırılan bu layihənin əsas məqsədi kiçik və soyuq ulduzların ətrafında fırlanan, Yer ölçüsündəki planetləri aşkar etməkdir. Ölkənin 2020–2030-cu illər üçün onillik planında prioritet kimi qəbul edilən bu mikropeykin, təsdiqlənəcəyi təqdirdə 2029-cu ilin sonunda kosmosa buraxılması planlaşdırılır. Hazırda elm adamlarına 6300-ə yaxın ekzoplanet məlumdur və onların 200-dən çoxu Yer kimi qayalıq quruluşa malikdir.
"POET" missiyası necə işləyəcək?
Avropa Kosmik Agentliyinin 2027-ci ilin yanvarında buraxılacaq "PLATO" teleskopundan fərqli olaraq, "POET" Günəşəbənzər deyil, ultra-soyuq cırtdan ulduzlara diqqət yetirəcək. Bu ulduzlar Günəşdən daha kiçik və sönükdür. Layihənin əsas ideyası tranzit metodundan istifadə edərək bu kiçik ölçülü ulduzların üstünlüyündən yararlanmaqdır. Planet ulduz diskinin önündən keçərkən yaranan parlaqlıq düşüşü daha böyük ulduzlarla müqayisədə çox daha nəzərəçarpan olur ki, bu da Yerəbənzər kiçik planetlərin kəşfini xeyli asanlaşdırır.
Texniki göstəricilər və əvvəlki layihələr
Yeni missiya Kanadanın 2003-cü ildə buraxılmış "MOST" və 2013-cü ildə kosmosa göndərilmiş "NEOSSat" kiçik kosmik aparatlarının xəttini davam etdirəcək. Əvvəlki peyklər 15 santimetrlik teleskoplardan istifadə edərək əsasən görünən işıqda müşahidələr aparırdı. Lakin "POET" 20 santimetrlik güzgü ilə təchiz ediləcək və yaxın ultrasənövşəyi şüalardan tutmuş infraqırmızı diapazona qədər geniş spektrdə müşahidələr aparmaq imkanı qazanacaq. Bu texnoloji irəliləyiş ulduzlar haqqında daha çox məlumat toplamağa və planetlərin identifikasiya dəqiqliyini artırmağa kömək edəcək.
Hansı ulduzlar hədəfə alınacaq?
Tədqiqat qrupu missiya üçün ilkin olaraq 7200-dən çox ultra-soyuq cırtdan ulduzun daxil olduğu kataloq hazırlayıb. Mürəkkəb və ya həddindən artıq parlaq sistemlər xaric edildikdən sonra, Yerdən təxminən 326 işıq ili məsafəsində yerləşən 3000-dən bir az çox ulduz əsas hədəf kimi seçilib. Layihə təsdiqlənərsə, maliyyələşmə Kanada İnnovasiya Fondu, Kanada Kosmik Agentliyi və Kanada Milli Tədqiqat Şurası tərəfindən həyata keçiriləcək. Missiya həm məlum ekzoplanetlərin atmosferini öyrənəcək, həm də yeni qayalıq planetlər axtaracaq.
Gələcək kəşflər üçün nə vəd edir?
Aparılan simulyasiyalar göstərir ki, missiya Yer ölçüsündən 1-2,5 dəfə böyük olan və fırlanma dövrü 7-50 gün çəkən planetləri aşkar etmək qabiliyyətinə malikdir. Ultra-soyuq cırtdanların ətrafındakı yaşayış zonası ulduza çox yaxın yerləşdiyindən, planetlərin tam dövrəsi cəmi bir neçə gün çəkir. Bu isə tranzitlərin tez-tez təkrarlanması və onların təsdiqlənməsinin asanlaşması deməkdir. Kəşf ediləcək yeni dünyalar gələcəkdə "James Webb" kosmik teleskopu kimi qabaqcıl alətlər vasitəsilə həyat əlamətlərinin axtarışı üçün prioritet hədəflərə çevriləcək.
