ABŞ-ın "Flatiron" İnstitutundan olan astrofiziklərin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu, Süd Yolu qalaktikasının son 13,6 milyard illik təkamülünü əks etdirən ətraflı kompüter modeli hazırlayıb. Alimlər ulduzların yaranması, onların ölümü və qara dəliklərin formalaşması proseslərini simulyasiya edərək, qalaktikamızda təxminən 170 milyon ulduz kütləli qara dəliyin gizləndiyi qənaətinə gəliblər.
Qara dəlikləri aşkar etmək niyə çətindir?
Ulduz kütləli qara dəliklər nəhəng ulduzların yanacaq ehtiyatı tükəndikdən sonra partlaması nəticəsində yaranır. Əgər qalan nüvə kifayət qədər kütləlidirsə, o, qravitasiya kollapsına uğrayır və işığın belə qaça bilmədiyi bir obyektə çevrilir. Bu obyektlər maddəni aktiv şəkildə udmadıqda və rentgen şüalanması yaymadıqda, onları müasir teleskoplarla görmək praktiki olaraq mümkün deyil.
Qara dəliklər qalaktikada necə paylanıb?
Tədqiqat göstərir ki, bu obyektlərin paylanması ulduzlardan fərqlənir. Supernova partlayışları zamanı yaranan "natal təkan" (impuls) qara dəlikləri öz orbitlərindən çıxararaq qalaktika daxilində uzun səyahətə göndərə bilir. Nəticədə, adi ulduzların cəmləşdiyi nazik diskdən fərqli olaraq, qara dəliklər daha geniş bir təbəqədə – təxminən 790 parsek qalınlığında yayılıb.
Gələcək tədqiqatlar üçün nə əhəmiyyəti var?
Alimlərin müşahidələrinə görə, ən yüngül qara dəliklər qalaktika müstəvisindən ən uzaqda yerləşənlərdir, çünki onlar yaranarkən daha güclü təkan alırlar. Tom Ueqq və komandası hesab edir ki, gələcək kosmik müşahidələr bu qara dəliklərin kütlə və sürət xüsusiyyətlərini öyrənməklə, supernova partlayışlarının mexanizmlərini daha dərindən anlamağa imkan verəcək. Bu "gizli qalaktika" bizim üçün kosmik tarixin canlı arxivi rolunu oynayır.
