Finlandiyanın "Verge Motorcycles" şirkətinin törəmə müəssisəsi olan "Donut Lab" startapı sərt cisimli batareyalarla bağlı inqilabi bəyanat verib. Şirkət bu ilin sonlarında yüksək sıxlıqlı, davamlı və sürətli şarj olunan batareyaların istehsalına başlayacağını bildirib. Yanvar ayında keçirilən CES sərgisində startap öz məhsulunun kiloqram başına 400Wh enerji sıxlığına malik olduğunu açıqlayıb. Bu göstərici ənənəvi litium-dəmir-fosfat batareyalarından təxminən iki dəfə çoxdur. Bundan əlavə, yeni batareyanın 5 dəqiqə ərzində tam şarj olunduğu, -30 ilə 100 dərəcə Selsi arasında problemsiz çalışdığı və tərkibində nadir torpaq elementlərinin olmadığı iddia edilir.
Bu texnologiya niyə şübhə yaradır?
Sərt cisimli batareyalar sənayedə uzun müddətdir ki, əlçatmaz hədəf hesab olunur. Merilend Enerji İnnovasiyaları İnstitutunun direktoru Eric Wachsman kimi ekspertlər tanınmamış bir startapın bu cür sıçrayış etməsinə şübhə ilə yanaşırlar. Şübhələri dağıtmaq üçün "Donut Lab" xüsusi veb-sayt yaradaraq Finlandiyanın VTT Texniki Tədqiqat Mərkəzi tərəfindən aparılmış müstəqil testlərin nəticələrini dərc edib. Şirkətin baş direktoru Marko Lehtimäki bildirib ki, bu texnologiya mövcud bazar liderləri üçün təhlükə yaratdığından onlara qarşı müqavimət artacaq. Lakin 1 aprel tarixində yayımlanan videoda o, əvvəllər iddia edilən 100 000 şarj dövrünün təsdiqlənmiş nəticə deyil, sadəcə dizayn hədəfi olduğunu etiraf edib.
Sərt cisimli batareyalar necə işləyir və üstünlükləri nələrdir?
Ənənəvi litium-ion batareyalarında istifadə olunan maye elektrolitlər istilik yaradır və bəzi hallarda alışmaya səbəb ola bilir. Sərt cisimli batareyalarda isə bu yanan maddələr bərk materiallarla əvəz olunur. Bu yanaşma həm yanğın riskini aradan qaldırır, həm də elektrikli avtomobillərin tək şarjla 700-800 mil məsafə qət etməsinə imkan yaradır. Təhlükəsizlik səviyyəsinin yüksək olması batareyaların daha sürətli şarj edilməsinə və eyni həcmdə daha çox enerji hüceyrəsinin yerləşdirilməsinə şərait yaradır. Buna baxmayaraq, Eric Wachsman test nəticələrini araşdırdıqdan sonra bəzi problemlərin qaldığını, məsələn, həddindən artıq istilik sınaqları zamanı batareya örtüyünün vakuum izolyasiyasını itirdiyini vurğulayıb.
Hansı elmi maneələr mövcuddur?
Sərt cisimli batareyaların laboratoriyadan kütləvi istehsala keçməsinin qarşısını alan əsas problemlərdən biri dendritlərdir. Bunlar batareya daxilində qısaqapanmaya səbəb olan metal çatlardır. MIT tədqiqatçılarının "Nature" jurnalında dərc etdiyi yeni araşdırmaya görə, yüksək elektrik cərəyanlarının yaratdığı kimyəvi reaksiyalar elektroliti zəiflədir. Bu zəifləmə isə dendritlərin böyüməsi üçün əlverişli mühit yaradır. Məhz bu səbəbdən, onilliklər ərzində yalnız daha güclü elektrolitlərin inkişaf etdirilməsi problemi həll etməyib. Alimlər hesab edirlər ki, texnologiyanın tam potensialını açmaq üçün kimyəvi cəhətdən daha sabit materialların yaradılması mütləqdir.
Qlobal bazarda vəziyyət necədir?
Bu sahədə ən böyük irəliləyişlər Çində qeydə alınır. Qlobal batareya bazarının təxminən 40 faizinə nəzarət edən "CATL" şirkəti 500Wh enerji sıxlığına malik sərt cisimli batareyalar üçün patent müraciəti edib və 2027-ci ildə kiçik miqyaslı istehsala başlamağı planlaşdırır. Digər tərəfdən, "FAW" avtomobil istehsalçısı da oxşar göstəricilərə malik hüceyrələrinin hazır olduğunu açıqlayıb. Qlobal rəqabətdə "Toyota" 2027 və ya 2028-ci illərdə bu batareyaların praktik istifadəsinə başlayacağını elan edib, "Mercedes" isə "Factorial" startapının prototipindən istifadə edərək "EQS" modelində 749 mil real yürüş məsafəsi əldə edib. ABŞ Milli Elm Fondunun direktoru Alevtina Smirnova qeyd edir ki, Amerika bu texnologiyanın inkişafında Çindən xeyli geridə qalır.
