2022-ci ildə Polşanın Pene kəndindəki qəbiristanlıqda aşkar edilən XVII əsrə aid məzar, arxeoloji dünyada böyük maraq doğurub. Gənc bir qadına aid olan qalıqların üzərindəki qeyri-adi əşyalar — boyun nahiyəsində yerləşdirilmiş 36 sm-lik oraq və sol ayağının baş barmağına bərkidilmiş dəmir qıfıl, ölünün diriləcəyindən qorxan insanların qoruyucu tədbirlər gördüyünü göstərir. Journal of Archaeological Science: Reports jurnalında dərc olunan tədqiqat, bu qəbirin elmi ədəbiyyatda oraq və qıfılın birlikdə tapıldığı yeganə nümunə olduğunu təsdiqləyir.
Bu unikal dəfn mərasimi necə həyata keçirilib?
Dörd il davam edən kompleks tədqiqatlar, o cümlədən DNT analizi və radio-karbon tarixləndirmə, qadının təxminən 17-19 yaşlarında olduğunu və yüksək sosial təbəqədən gəldiyini müəyyən edib. Məzardakı parça qalıqlarının ipək və gümüş saplarla bəzədilməsi onun varlı ailəyə mənsub olduğunu göstərir. Maraqlıdır ki, qəbirin vəziyyəti orağın sonradan, yəni qadın dəfn edildikdən bir müddət sonra yerləşdirildiyini göstərir. Görünür, yerli sakinlər qadının ölümündən sonra ona qarşı olan qorxularını daha da gücləndiriblər.
Nə üçün bu qədər qorxu yaranıb?
Arxeoloqlar bu cür dəfnləri “antivampir” və ya “antidemonik” adlandırırlar, lakin vurğulayırlar ki, müasir “vampir” anlayışı o dövrün inanclarını tam əks etdirmir. Yerli ənənələrdə “stryqa” və ya “upır” kimi varlıqların dirilər üçün təhlükəli olduğuna inanılırdı. Qadının ağız boşluğunda aşkar edilən yaşıl ləkələr, onun ağzına mis tərkibli bir əşyanın qoyulduğunu ehtimal etməyə əsas verir. Hazırda tədqiqatçılar qadının hansı səbəbdən bu cür qorxulu rituallara məruz qaldığını — xəstəlik, qeyri-adi davranış və ya sosial yadlaşma — dəqiq müəyyən edə bilməsələr də, bu tapıntı XVII əsr Avropa xalq inanclarının ən parlaq nümunələrindən biri hesab olunur.
