Çin imperatoru Tsin Şi Xuan üçün e.ə. III əsrin sonlarında yaradılmış Terrakota ordusu, minlərlə insan boyunda gil döyüşçüdən ibarət nəhəng bir dəfn kompleksidir. 1974-cü ildə kəşf edilən bu abidənin hazırlanmasında onilliklər boyu yalnız yetkin kişilərin iştirak etdiyi güman edilirdi. Lakin yeni aparılan tədqiqat, qədim sənətkarlıq emalatxanalarının sosial strukturu haqqında təsəvvürləri kökündən dəyişib.
Barmaq izləri necə təhlil edilib?
Tədqiqatçılar 36 heykəl üzərində tapılan 79 barmaq izini müasir statistik modellər vasitəsilə analiz ediblər. Dərinin daraqvari naxışları arasındakı məsafəni ölçən alimlər, insanların yaşını və cinsini təxmin etməyə imkan verən Bayes statistik modelindən istifadə ediblər. Bu metod gilin quruma və bişirilmə prosesindəki büzülməsini də nəzərə alaraq, daha dəqiq nəticələr əldə etməyə kömək edib.
Nəticələr nəyi göstərir?
Statistik hesablamalara görə, izlərin təxminən 45%-i yetkin kişilərə, 32,7%-i yetkin qadınlara, 22,3%-i isə 15 yaşından kiçik uşaqlara və yeniyetmələrə məxsusdur. Bu məlumatlar Çin tarixi sənədlərində qeyd olunan şagirdlik sistemi ilə üst-üstə düşür. Görünür, uşaqlar və gənc şagirdlər sadə dekorativ işləri yerinə yetirərkən, təcrübəli ustalar daha mürəkkəb fiqurların formalaşdırılması ilə məşğul olublar.
Tədqiqatın məhdudiyyətləri nələrdir?
Alimlər vurğulayırlar ki, bu tapıntılar ehtiyatla şərh edilməlidir. Tədqiqat yalnız bir ərazidən götürülmüş kiçik bir nümunəni əhatə edir və istifadə olunan statistik model müasir Avropa populyasiyalarına əsaslanır. Journal of Cultural Heritage jurnalında dərc olunan bu araşdırma, gələcəkdə digər heykəllərin təhlili ilə daha genişmiqyaslı tarixi mənzərənin formalaşdırılmasına yol açır.
