"NASA"-nın "Artemis II" missiyasında iştirak edəcək astronavtlar Yer atmosferinə daxil olarkən 25 000 mil/saat sürətlə hərəkət edəcəklər. Bu ekstremal şəraitdə "Orion" kosmik gəmisinin daxili dizaynı sadəcə estetik deyil, həm də həyati əhəmiyyət daşıyır. Hyuston Universitetinin kosmik memarlıq proqramının rəhbəri Olqa Bannova qeyd edir ki, düzgün oturacaq dizaynı eniş zamanı xəsarətlərin qarşısını almaq üçün ən effektiv yoldur. "NASA"-nın məlumatına görə, bu oturacaqlar insan populyasiyasının 99 faizinə uyğunlaşdırılıb. Astronavtlar təzyiq kostyumlarında belə idarəetmə panellərinə asanlıqla çata bilirlər.
Kosmik gəmidə insan faktoru niyə vacibdir?
Müasir kosmik missiyalarda təhlükəsizliklə yanaşı, psixoloji amillər və fərdi rahatlıq da əsas tələblərdən birinə çevrilib. Məsələn, "Artemis II" komandiri Reid Wiseman hər hansı bir nasazlıq ehtimalına qarşı ekranların altında yatmağa üstünlük verir. Digər astronavt Christina Koch yarasa kimi asılı vəziyyətdə, pilot Victor Glover isə tavana yaxın kiçik bir küncdə dincəlməyi sevir. "ISS" üçün layihələr hazırlayan "SAGA" şirkətinin baş memarı Sebastian Aristotelis bildirir ki, yaxşı düşünülmüş mühit astronavtlara psixoloji dəstək verir. Onun sözlərinə görə, insan faktoru artıq sadəcə arzuolunan bir xüsusiyyət deyil, mütləq bir dizayn tələbidir.
"Orion" və "SpaceX Crew Dragon" arasındakı fərqlər nələrdir?
Kosmik gəmilərin dizayn yanaşmaları onların funksiyalarına görə kəskin şəkildə dəyişir. "NASA"-nın "Orion" kapsulu ilə "SpaceX Crew Dragon" gəmisinin interyerini müqayisə etdikdə bu fərqlər açıq görünür. "SpaceX Crew Dragon" əsasən Yer orbitinə uçuşlar üçün nəzərdə tutulduğundan, onun idarəetmə paneli üç böyük sensor ekrandan ibarətdir. Dərin kosmos tədqiqatları üçün yaradılan "Orion" isə daha çox düymə və açarlarla təchiz edilib. Sebastian Aristotelis vurğulayır ki, dizaynın əsas məqsədi məlumatı düzgün təşkil etməkdir və hər iki gəmidə avadanlıqlar sadə, asanlıqla təmir edilə bilən formada olmalıdır.
Proqram təminatı astronavtları əvəz edə bilərmi?
Kosmik missiyalarda süni intellekt və bort proqram təminatının rolu sürətlə artır. Pilot Victor Glover qeyd edir ki, "Orion" gəmisini əsasən proqram təminatı idarə edir və astronavtlar sadəcə bu sistemə nəzarət edirlər. Lakin mütəxəssislər bildirirlər ki, kritik vəziyyətlərdə insan müdaxiləsi həmişə mümkün olmalıdır. Olqa Bannova vurğulayır ki, proqram təminatı yalnız köməkçi ola bilər, fövqəladə hallarda qeyri-standart qərarlar qəbul etmək üçün idarəetmə astronavtların əlində olmalıdır. Həyat dəstək sistemləri mükəmməl işləməli olsa da, işıqlandırma və temperatur kimi fərdi seçimlər astronavtlara gəmini öz evləri kimi hiss etməyə imkan verir.
