"NASA" kosmik tədqiqatların gələcəyi üçün həlledici əhəmiyyət daşıyan "LOXSAT" (maye oksigenlə iş texnologiyalarının nümayişi) adlı eksperimental missiyanı buraxmağa hazırlaşır. Bu layihənin əsas məqsədi kriogen yanacaq növlərinin birbaşa kosmik fəzada idarə olunması və ötürülməsini nümayiş etdirməkdir. İllərlə davam edən hazırlıq prosesindən sonra peyk artıq uçuşa tam hazırdır. Missiya çərçivəsində "LOXSAT" faydalı yükü artıq "Rocket Lab" şirkətinin "Photon" kosmik aparatı ilə inteqrasiya edilib.
Tarixi buraxılışın 17 iyul 2026-cı il tarixindən tez olmayaraq həyata keçirilməsi planlaşdırılır. Uçuş Yeni Zelandiyanın Mahiya yarımadasından, "Rocket Lab" şirkətinə məxsus "Electron" raketi vasitəsilə baş tutacaq. Bu missiya "NASA"-nın "Tipping Point" proqramı çərçivəsində peyki inkişaf etdirən "Eta Space" şirkəti ilə uğurlu əməkdaşlığın nəticəsidir. Layihəyə həmçinin kosmik mənimsənilmə texnologiyaları üzrə ixtisaslaşan bir neçə "NASA" mərkəzi də cəlb olunub.
Kosmosda kriogen yanacaqla işləmək niyə çətindir?
"LOXSAT" missiyasının əsas hədəfi ekstremal aşağı temperaturlarda saxlanılması tələb olunan maye oksigenlə işləmək üçün nəzərdə tutulmuş texnologiyalar kompleksini orbitdə sınaqdan keçirməkdir. Kosmosda kriogen mayelərin saxlanılması ciddi çətinliklər yaradır, çünki ən kiçik temperatur dəyişiklikləri belə yanacağın buxarlanmasına və mühərriklərin səmərəliliyinin düşməsinə səbəb ola bilər. Bu problemi həll etmək üçün peyk yanacaq itkisini minimuma endirən, çənlərdəki təzyiqi tənzimləyən və mikroqravitasiya şəraitində yanacağın rezervuarlar arasında ötürülməsini təmin edən sistemləri test edəcək.
Bu texnologiya gələcək missiyaları necə dəyişəcək?
Uğurlu sınaqlar gələcəkdə orbitdə kosmik yanacaqdoldurma anbarlarının yaradılmasına imkan verəcək. Hazırda raketlər Yerdən qalxarkən bütün yanacaq ehtiyatını özləri ilə daşımağa məcburdur ki, bu da buraxılış kütləsini və xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Orbital stansiyaların inşası sayəsində kosmik gəmilər daha yüngül çəkidə start götürə və Aya və ya Marsa gedən yolda yanacaq ehtiyatlarını yeniləyə biləcəklər.
"LOXSAT" təxminən doqquz ay ərzində orbitdə qalacaq və bu müddət ərzində kriogen mayelərin idarə edilməsi ilə bağlı 11 müxtəlif texnologiya nümayiş etdiriləcək. İndiyədək əsasən Yerdə və ya məhdud sınaqlarda yoxlanılan bu sistemlər ilk dəfə real kosmik şəraitdə tam miqyaslı testdən keçəcək. "NASA" bu missiyanı "Artemis" proqramı üçün olduqca vacib hesab edir və analoji texnologiyaların gələcək insanlı Mars missiyalarında tətbiq olunacağını vurğulayır.
