"NASA" agentliyi "Artemis III Alternate Comm System" adlı yeni məlumat sorğusu dərc edib. Qurum "Orion" kapsuluna inteqrasiya ediləcək və canlı yayımda 4K ölçüsündə video ötürə bilən yüksəksürətli antenalar axtarır. Bu rabitə sistemi əsasən aşağı Yer orbitindəki uçuş mərhələsində istifadə olunacaq. Sənəd "Artemis III" missiyasının təxminən 450 kilometr hündürlükdəki aşağı Yer orbitində baş tutacağını dolayısı ilə təsdiqlədiyi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Əvvəllər "NASA" üçüncü Ay missiyasının aşağı, yoxsa orta Yer orbitində keçəcəyi barədə məlumat verməmişdi. Yeni sənəddə potensial təchizatçılardan 2027-ci ilin yayında baş tutacaq buraxılışı və "Orion" kapsulunun 33 dərəcə meylli, təxminən 460 kilometr hündürlükdəki dairəvi orbitə çıxarılmasını nəzərə almaları xahiş olunur. Məhz bu orbitdə kapsul "SpaceX" və "Blue Origin" şirkətləri tərəfindən hazırlanan kommersiya Ay eniş modulları ilə yaxınlaşma və birləşmə əməliyyatlarını yerinə yetirməli olacaq.
Yeni rabitə sisteminə nə üçün ehtiyac var?
İlkin olaraq "Orion" dərin kosmos missiyaları üçün dizayn edilib və orada "NASA"-nın uzaq kosmik rabitə şəbəkəsindən istifadə edə bilər. Lakin aşağı Yer orbitində bu sistem əsas və ən uyğun vasitə hesab edilmir. Belə missiyaların ilkin uçuş mərhələsində agentlik adətən TDRSS peyk şəbəkəsindən istifadə edir. Hazırda Beynəlxalq Kosmik Stansiya ilə rabitənin böyük hissəsi bu şəbəkə üzərindən həyata keçirildiyi üçün o, demək olar ki, tamamilə həddindən artıq yüklənib. İndi isə kosmik agentlik missiyanın ən dinamik mərhələlərində Yerə ötürülən məlumatların həcmini artıra bilən kommersiya infrastrukturundan istifadə imkanlarını nəzərdən keçirir.
Texniki tələblər və potensial namizədlər hansılardır?
Agentliyin tələblərində minimum enmə sürətinin saniyədə 12 meqabitdən çox olması (hədəf 20-50 meqabit arasıdır), qalxma sürətinin isə saniyədə 500 kilobitdən çox olması qeyd edilib. Bundan əlavə, "NASA" bütün missiyanın 75 faizindən çoxunu əhatə edəcək fasiləsiz şəbəkə, həmçinin geniş baxış bucağına malik və ya idarə olunan antena tələb edir. Sənəddə konkret təchizatçı göstərilməsə də, təsvir edilən vəzifə profili "Starlink" kimi aşağı Yer orbitindəki kommersiya şəbəkələrini ən məntiqli seçimə çevirir. "SpaceX" artıq aktiv peyk qruplaşmasına və avtonom yönləndirmə imkanı olan terminallara malikdir, baxmayaraq ki, "Amazon" şirkətinin də öz təklifini irəli sürəcəyi gözlənilir.
Missiyanın gələcəyi üçün bunun əhəmiyyəti nədir?
Bu sorğudan məlum olan əlavə uçuş detalları göstərir ki, missiya on minlərlə kilometr hündürlükdə deyil, məhz aşağı orbitdə keçməlidir. Aşağı orbitdəki uçuş "Space Launch System" raketinə yuxarı pillə olmadan uçmağa imkan verə bilər. Daha da önəmlisi, 460 kilometr hündürlükdəki orbitdə Ay eniş modulları (HLS) öz daşıyıcı raketləri sayəsində yanacaq doldurma əməliyyatına ehtiyac duymadan təyinat yerinə çata biləcəklər. Hazırda hər iki şirkət orbitdə yanacaq doldurma prosesi ilə bağlı ciddi çətinliklər yaşayır və bu yeni plan "Artemis III" çərçivəsində mürəkkəb yanacaq doldurma zəncirini nümayiş etdirmək zərurətini aradan qaldıra bilər.
