"University College London" (UCL) tədqiqatçılarının rəhbərliyi ilə aparılan yeni araşdırma, 2022-ci ilin martında Portuqaliyanın San-Xorxe adasındakı seysmik aktivliyin əsl səbəbini üzə çıxarıb. Məlum olub ki, 20 kilometrdən çox dərinlikdən qalxan nəhəng maqma kütləsi adanın cəmi 1,6 kilometr alt qatında donub. Tədqiqatlara görə, bu proses cəmi bir neçə gün ərzində baş verib və maqmanın həcmi 32 min Olimpiya hovuzunu dolduracaq qədər böyük olub. Ən diqqətçəkən məqam isə zəlzələlərin böyük əksəriyyətinin maqma hərəkətini dayandırdıqdan sonra baş verməsidir.
Bu təbiət hadisəsi necə qeydə alınıb?
Yeraltı maqma hərəkətini bərpa etmək üçün beynəlxalq alimlər qrupu həm quruda, həm də Atlantik okeanının dibində yerləşdirilmiş seysmometrlərdən istifadə ediblər. Eyni zamanda, yer səthinin hərəkətini izləmək məqsədilə peyk və GPS məlumatları analiz edilib. Peyk müşahidələri vulkan səthinin 6 santimetr qalxdığını göstərib ki, bu da maqmanın yer qabığının üst qatlarına nüfuz etdiyini təsdiqləyir. Lakin proses səthə çatmadan dayandığı üçün alimlər bunu "uğursuz püskürmə" kimi təsnif edirlər.
Maqmanın hərəkətini nə dayandırdı?
Tədqiqatlar göstərir ki, maqma adanın əsas qırılma sistemlərindən biri olan Piku-du-Karvan zonası vasitəsilə yuxarıya doğru hərəkət edib. İspaniya Milli Tədqiqat Şurasının (IPNA-CSIC) aparıcı müəllifi doktor Pablo X. Qonsales bildirib ki, bu qırılma xətti eyni zamanda həm maqmanın qalxması üçün magistral yol, həm də uçucu maddələri buraxan təhlükəsizlik klapanı rolunu oynayıb. Məhz bu xüsusiyyət qazların və mayelərin kənarlara sızmasına şərait yaradaraq təzyiqi aşağı salıb və maqmanın irəliləyişini dayandırıb.
Tədqiqatın elmi əhəmiyyəti nədir?
"UCL Earth Sciences" şöbəsinin aparıcı müəllifi doktor Stiven Hiks qeyd edib ki, bu gizli maqma müdaxiləsi yer qabığında çox sürətlə, lakin səssizcə hərəkət edib. Bu isə mümkün vulkan püskürməsinin proqnozlaşdırılmasını əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşdirib. Kardiff Universitetinin nümayəndəsi doktor Rikardu Ramalyu isə əlavə edib ki, qurudan və dənizdən əldə edilən geofiziki məlumatların birləşdirilməsi yerli yeraltı təhlükələri qiymətləndirməkdə mühüm rol oynayır.
Layihənin digər həmmüəllifi, professor Ana Ferreyra bu araşdırmanın Portuqaliya, Böyük Britaniya və İspaniyanın akademik və mülki institutları arasında transmilli əməkdaşlığın parlaq nümunəsi olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, avadanlıqlara çıxış üçün NERC-dən alınan təcili maliyyə və Portuqaliyanın əlavə dəstəyi bu mürəkkəb tədqiqatın uğurla başa çatmasına imkan yaradıb.
