Kosmosda kvant hesablamaları necə həyata keçirilib?
Vena Universiteti-nin beynəlxalq tədqiqat qrupu tərəfindən hazırlanan 9,8 kiloqram ağırlığındakı kompakt qurğu, 23 iyun 2025-ci il tarixində SpaceX-in Falcon 9 raketi ilə orbitə göndərilib. D-Orbit şirkətinə məxsus ION SCV Passionate Paula peykinin göyərtəsində yerləşdirilən prosessor, 510 kilometr yüksəklikdə foton cütlərini generasiya edərək onları proqramlaşdırıla bilən optik mikrosxem vasitəsilə idarə edib. Tədqiqatçılar burada kvant hesablamaları üçün kritik əhəmiyyət kəsb edən Honq-Ou-Mandel interferensiyasını qeydə almağa müvəffəq olublar.
Bu texnologiyanın əsas çətinlikləri nələrdir?
Kosmik mühitdəki radiasiya və ekstremal şərait cihazın işinə ciddi təsir göstərib. Silikon detektorlar zamanla radiasiya nəticəsində zədələnib, lazer modulunda istifadə olunan yapışqanın vakuumda buxarlanması isə optik detallarda çirklənməyə səbəb olub. Bundan əlavə, günəş işığının yaratdığı maneələr səbəbindən ən həssas ölçmələr yalnız peyk Yer kölgəsində olarkən, təxminən 30 dəqiqəlik pəncərələrdə mümkün olub.
Gələcəkdə hansı üstünlüklər gözlənilir?
Tədqiqatçıların əsas məqsədi peyklərin topladığı nəhəng həcmli məlumatları Yerə göndərməzdən əvvəl birbaşa orbitdə emal etməkdir. Hazırkı sınaqlar iki fotonlu interferensiyanın kosmik şəraitdə idarə oluna biləcəyini sübut etsə də, gələcəkdə daha mürəkkəb kvant alqoritmlərinin tətbiqi planlaşdırılır. Bu texnologiya, xüsusilə məlumat ötürmə kanallarının məhdud olduğu peyk sistemlərində işin səmərəliliyini kəskin artıra bilər.
