Kamçatka yarımadasında baş verən 8,8 bal gücündəki dağıdıcı zəlzələ, regiondakı vulkanik aktivliyi yenidən gündəmə gətirib. 30 iyul 2025-ci il tarixində qeydə alınan bu təbii fəlakət, yarım əsrə yaxın müddətdə heç bir əlamət göstərməyən "Krasheninnikov" vulkanının oyanmasına səbəb olub. Ekseter Universitetindən olan vulkanoloq Ceyms Hiki və komandasının apardığı araşdırmalara görə, vulkanın püskürməsi birbaşa zərbə ilə deyil, daha mürəkkəb daxili proseslərlə bağlıdır.
Vulkan necə oyanıb və hansı proseslər baş verib?
Zəlzələyə qədər "Krasheninnikov" vulkanında heç bir aktivlik əlaməti müşahidə edilmirdi. Doqquz illik peyk müşahidələri vulkanın səthində heç bir deformasiya və ya qaz sızması qeydə almamışdı, əksinə, səth ildə 4 millimetr enirdi. Lakin zəlzələdən iki gün sonra, beş saat ərzində 4 bal gücündə 12 yeraltı təkan baş verib və yerin dərinliyində 32 milyon kubmetr həcmində maqmanın hərəkəti aşkarlanıb.
"Gizli kritik vəziyyət" nə deməkdir?
Alimlər vulkanın "gizli kritik vəziyyət" adlanan bir mərhələdə olduğunu müəyyən ediblər. Bu o deməkdir ki, vulkan xaricdən sakit görünsə də, onun maqmatik rezervuarında əsrlər boyu qazlar və uçucu komponentlər toplanıb. Zəlzələ zamanı baş verən uzunmüddətli yer qabığı titrəyişləri bu qaz qabarcıqlarının əmələ gəlməsini sürətləndirərək daxili təzyiqi kritik həddə çatdırıb və nəticədə maqma yerin səthinə doğru yol tapıb.
Bu kəşf niyə vacibdir?
- Təhlükəsizlik: Uzun müddət "yuxuda" hesab edilən vulkanların əslində potensial təhlükə daşıdığını sübut edir.
- Monitorinq: Gələcəkdə zəlzələlərdən sonra vulkanik aktivliyin proqnozlaşdırılması üçün yeni metodologiyaların hazırlanmasına kömək edir.
- Elmi yanaşma: EarthArXiv jurnalında dərc olunan araşdırma, zəlzələ və vulkan püskürməsi arasındakı əlaqənin hər zaman aşkar olmadığını, lakin xüsusi şəraitdə qaçılmaz olduğunu göstərir.
