Rusiyanın “İonosphere-M” № 3 və № 4 peykləri tərəfindən toplanan məlumatlar əsasında mütəxəssislər Yer atmosferində ozonun ümumi miqdarını əks etdirən ilk qlobal xəritəni tərtib ediblər. Bu ölçmələr orbitdə yerləşən və həm ozon, həm də azot dioksidi eyni vaxtda izləyə bilən “Ozonometr-TM” spektrometrləri vasitəsilə həyata keçirilir. Peyklər 25 iyul 2025-ci il tarixində “Vostoçnıy” kosmodromundan orbitə buraxılıb.
Bu texnologiya necə işləyir?
“Ozonometr-TM” cihazı 300-500 nanometr diapazonunda işləyən yüksək dəqiqlikli spektrometrdir. Cihaz Yer səthindən əks olunan və atmosferdə səpələnən günəş işığının spektrini ölçür. Ozon müəyyən dalğa uzunluqlarını udduğu üçün, qeydə alınan spektrdəki dəyişikliklər planetin müxtəlif nöqtələri üzərindəki ozonun ümumi miqdarını hesablamağa imkan verir. 0,1 nanometr spektral seçmə qabiliyyətinə malik olan bu cihaz, həmçinin atmosfer çirklənməsinin göstəricisi olan azot dioksidi (NO₂) də ölçə bilir.
Nə üçün bu müşahidələr vacibdir?
Əldə edilən xəritə tropik enliklərdə ozonun orta və yüksək enliklərə nisbətən daha az olduğunu göstərir. Bu, ozonun tropiklərdə zəif əmələ gəlməsi demək deyil; əksinə, günəşin ultrabənövşəyi şüaları altında burada aktiv formalaşma baş verir və atmosfer dövranı onu digər bölgələrə daşıyır. Rusiya Elmlər Akademiyasının Kosmik Tədqiqatlar İnstitutunun məlumatına görə, “Ionozond” kosmik kompleksi gündəlik 60 QB-a yaxın elmi məlumat ötürür. Gələcəkdə toplanacaq uzunmüddətli müşahidələr ozon təbəqəsindəki mövsümi və qlobal dəyişiklikləri izləməyə kömək edəcək.
