Tədqiqatçılar “IBM”-in “Nighthawk r2” (həmçinin “ibm_phoenix” kimi tanınır) kvant prosessoru vasitəsilə mürəkkəb təsadüfi kvant sxeminin bir milyon nəticəsini cəmi 19 saniyə ərzində əldə ediblər. Müqayisə üçün qeyd edək ki, dünyanın ən güclü superkompüterlərindən biri olan “Frontier”-in bu nəticəni klassik simulyasiya üsulları ilə təkrarlaması üçün təxminən 110 il vaxt tələb olunardı. Bu nailiyyət hazırda elmi ictimaiyyətdə geniş müzakirə olunsa da, nəticələr hələlik yalnız preprint şəklində dərc edilib və rəsmi resenziyadan keçməyib.
Bu eksperimentin unikallığı nədədir?
Əvvəlki kvant üstünlüyü nümayişlərindən fərqli olaraq, bu dəfə xüsusi laboratoriya şəraiti və ya konkret test üçün optimallaşdırılmış avadanlıqdan istifadə edilməyib. Hesablamalar “IBM Quantum”-un standart bulud infrastrukturu üzərindən icra olunub. 120 proqramlaşdırıla bilən superkeçirici kubitə malik olan “Nighthawk r2” prosessoru, saniyədə 100 mindən çox kvant sxemini emal etmək qabiliyyətinə malikdir.
Kvant üstünlüyü nəyi dəyişir?
Tədqiqatçılar 61 kubitdən istifadə edərək 36 dövrlü sxem üzərində sınaqlar aparıblar. Klassik kompüterlər üçün bu cür mürəkkəb kvant sistemlərini modelləşdirmək eksponensial dərəcədə çətinləşir, çünki sistemin vəziyyətini hesablamaq üçün trilyonlarla əməliyyat tələb olunur. Bununla belə, müəlliflər etiraf edirlər ki, bu, hələlik praktiki bir tətbiq (məsələn, dərman kəşfi və ya materialşünaslıq) deyil, daha çox kvant və klassik hesablama gücünü müqayisə edən bir sınaqdır.
Gələcək perspektivlər nələrdir?
Eksperimentin nəticələri kvant texnologiyalarının potensialını göstərsə də, klassik alqoritmlərin təkmilləşməsi ilə bu fərq gələcəkdə azala bilər. 2019-cu ildə “Google”-un “Sycamore” prosessoru ilə bağlı oxşar iddialarından sonra yeni klassik simulyasiya üsulları aradakı boşluğu əhəmiyyətli dərəcədə azaltmışdı. Hazırda tədqiqatçılar kodları və sxemləri açıq şəkildə dərc ediblər ki, digər mütəxəssislər daha sürətli klassik həll yolları tapa bilsinlər.
