ABŞ Ali Məhkəməsi vətəndaşların rəqəmsal məxfiliyinə ciddi təsir göstərə biləcək Chatrie v. United States işi üzrə dinləmələrə başlayıb. İşin mərkəzində polisin 2019-cu ildə Virciniya ştatının Riçmond şəhəri yaxınlığında baş vermiş bank soyğununda şübhəli bilinən Okello Chatrie-ni tapmaq üçün istifadə etdiyi mübahisəli "geohasar orderləri" dayanır. Bu məhkəmə prosesi böyük texnologiya şirkətlərində saxlanılan məkan məlumatlarının nə dərəcədə toxunulmaz olduğunu müəyyən edəcək.
Bu texnologiya necə işləyir?
Okello Chatrie, hər iki dəqiqədən bir yenilənən və istifadəçinin yerini üç metr dəqiqliklə müəyyən edə bilən "Google Maps" tətbiqinin Məkan Tarixçəsi (Location History) funksiyası vasitəsilə tapılıb. Polis "Google" şirkətinə müraciət edərək soyğun zamanı Call Federal Credit Union bankının 300 metrliyində olan hər kəsin məlumatlarını tələb edib. İstintaq qrupu 19 istifadəçinin yarı-anonim məlumatlarını aldıqdan sonra, əlavə sorğularla üç hesabın anonimliyini ləğv edərək əsas şübhəlini müəyyənləşdirib.
Məxfilik hüquqları pozulurmu?
Şübhəlinin vəkili Adam Unikowsky iddia edir ki, geohasar sorğusu əsassız axtarış sayılır və ABŞ Konstitusiyasının Dördüncü Düzəlişini pozur. Federal apelyasiya məhkəməsi isə istifadəçinin məkan məlumatlarını "Google" ilə könüllü paylaşdığını əsas gətirərək heç bir qanun pozuntusu olmadığını bildirib. Elektron Sərhəd Fondunun (EFF) nümayəndəsi Andrew Crocker qeyd edir ki, bu iş polisin konkret şübhəlisi və ya cihazı olmadığı "tərs axtarış" halları üçün ciddi presedent yarada bilər.
"Google" siyasətini dəyişdikdən sonra nə baş verdi?
Məxfilik narahatlıqlarını nəzərə alan "Google" 2024-cü ildə Məkan Tarixçəsi məlumatlarını buludda saxlamağı dayandırıb. Bu dəyişiklik hakim Samuel Alito tərəfindən məhkəmənin artıq mövcud olmayan bir funksiyanı niyə araşdırdığına dair suallara səbəb olub. Lakin "Uber", "Lyft" və "Snap" kimi bir çox digər şirkətlər istifadəçilərin məkan məlumatlarını izləməyə və saxlamağa davam edir. Bu səbəbdən məhkəmənin verəcəyi qərar bütün rəqəmsal ekosistem üçün aktual olaraq qalır.
Nə üçün bu vacibdir və hansı risklər var?
Baş hakim John Roberts hökumətin bu cür məlumatları order olmadan əldə etməsinin genişmiqyaslı fəsadları barədə xəbərdarlıq edib. O, bu üsulun müəyyən siyasi təşkilatların və ya kilsələrin üzvlərini izləmək üçün istifadə edilə biləcəyindən narahatlığını ifadə edib. Xatırladaq ki, 2020-ci ildə Viskonsin ştatının Kenoşa şəhərində keçirilən etiraz aksiyaları zamanı da polis şübhəliləri tapmaq üçün məhz geohasar orderlərindən istifadə etmişdi. Stanford Hüquq Məktəbinin professoru Orin Kerr bildirir ki, məhkəmə bəzi məlumat bazalarının axtarış üçün çox böyük olduğunu qəbul edərsə, bu, gələcəkdə bütün rəqəmsal axtarış orderlərini ləğv edə bilər.
