Müstəqil tədqiqatçı Giancarlo Lelli ictimaiyyətə açıq kvant avadanlığı vasitəsilə elliptik əyriyə əsaslanan 15 bitlik açarı sındırmağa nail olub. Bu uğurlu əməliyyat ona "Project Eleven" startapının təsis etdiyi "Q-Day Prize" mükafatını qazandırıb. Tədqiqatçı mükafat olaraq təxminən 78 min ABŞ dolları dəyərində 1 bitkoin əldə edib. Mütəxəssislər bu hadisəni "Bitcoin" və digər blokçeyn şəbəkələrini qoruyan kriptoqrafiyaya qarşı ən böyük kvant hücumu nümayişi adlandırırlar.
Kvant hücumu necə həyata keçirilib?
Giancarlo Lelli açıq şifrələmə açarından istifadə edərək qapalı açarı əldə edib ki, bu da kriptovalyuta cüzdanlarının sındırılmasına yol açır. "Bitcoin" şəbəkəsi 256 bitlik elliptik əyri mühafizəsindən istifadə edir, 15 bitlik açarın isə sadəcə 32 767 variantı mövcuddur. Kvant kompüterləri bu mühafizəni 1994-cü ildə təklif edilmiş Şor alqoritmi vasitəsilə qırır. Bu alqoritm sadəcə variantları yoxlamaq əvəzinə, qapalı açarı birbaşa açıq açardan hesablayır.
Əvvəlki rekord kimə məxsus idi?
Əvvəlki rekord 2025-ci ilin sentyabrında 133 kubitlik "IBM" kvant kompüterində 6 bitlik açarı sındıran Steve Tippeconnic-ə məxsus idi. Yeni rekord bu nəticəni cəmi yeddi ay ərzində 512 dəfə üstələyib. Tədqiqatçı bu nəticəyə milli laboratoriyada və ya qapalı kvant çipində deyil, geniş ictimaiyyətə açıq bulud avadanlığında nail olub. Bu fakt kvant texnologiyalarının əlçatanlığının nə dərəcədə artdığını göstərir.
Blokçeyn şəbəkələri üçün hansı risklər var?
"Google Research" tərəfindən ötən ay dərc edilən məqaləyə görə, 256 bitlik açarın tam sındırılması üçün əvvəllər düşünüldüyü kimi milyonlarla deyil, 500 mindən az fiziki kubit tələb olunacaq. "Project Eleven" startapının baş direktoru Alex Pruden bildirib ki, bu növ hücumlar üçün resurs tələbləri və praktiki maneələr durmadan azalır. Hazırda ən böyük risk altında açıq açarları blokçeyndə görünən kriptocüzdanlar yerləşir. Hesablamalara görə, bu cür ünvanlarda bazar təklifinin təxminən üçdə biri, yəni 6,9 milyon bitkoin saxlanılır. Bura Satoshi Nakamoto-ya məxsus olan və şəbəkənin ilk illərindən bəri toxunulmayan 1 milyon bitkoin də daxildir.
Təhlükəsizlik üçün hansı tədbirlər görülür?
Kvant kompüterlərinin inkişafı fonunda blokçeyn tərtibatçıları yeni mühafizə yolları axtarırlar. "Bitcoin" tərtibatçıları protokola kvant qorunmasına malik ünvan növləri əlavə edəcək BIP-360 daxil olmaqla bir neçə miqrasiya yolu təklif ediblər. Eyni zamanda, "Ethereum", "Tron", "StarkWare" və "Ripple" kimi böyük layihələr post-kvant kriptoqrafiyasına keçid planlarını artıq dərc ediblər. Bu tədbirlər gələcəkdə rəqəmsal aktivlərin kvant hücumlarından qorunmasını təmin etmək məqsədi daşıyır.
