Viskonsin Universiteti-nin professoru, 82 yaşlı astrofizik Frensis Xaltsen 2026-cı il üçün fizika üzrə Nobel mükafatının sahibi olub. Nobel Komitəsinin sədri Mark Pirs bildirib ki, Xaltsen beynəlxalq tədqiqatçı və mühəndis qrupuna rəhbərlik edərək astronomiyada yeni bir dövrün əsasını qoyan unikal aləti elm dünyasına bəxş edib.
Frensis Xaltsen "ruh" adlandırılan kosmik hissəcikləri aşkar etmək üçün Antarktidada rəsədxana yaratmaq planlarını ilk dəfə 1988-ci ildə təqdim edib. Neytrinolar demək olar ki, kütləyə malik deyil və istənilən maddənin içindən enerjisini və istiqamətini dəyişmədən keçə bilir. Bu xüsusiyyətlərinə görə onlar ulduzlar, planetlər və hətta qalaktikalar vasitəsilə maneəsiz hərəkət edə bilirlər.
"IceCube" necə işləyir?
Antarktidadakı Amundsen-Skott stansiyasında yerləşən "IceCube" rəsədxanası 1 km³ həcmində buz kütləsinə yerləşdirilmiş 5160 optik ötürücüdən istifadə edir. Neytrinolar buzun atom nüvələri ilə toqquşduqda işıq parıltısı yaranır və bu sensorlar vasitəsilə qeydə alınır. Bu nadir hadisələrin təhlili alimlərə neytrinoların kosmosdakı mənbəyini və gəldiyi istiqaməti müəyyən etməyə imkan verir.
"Bu mükafatın tək bir şəxsə verilməsi onun vizyonunun unikallığını göstərir. Rəsədxananın inşası yüzlərlə mütəxəssisin əməyini tələb etsə də, hər şey bir insanın ideyası ilə başladı", - deyə Amerika Fizika İnstitutunun nəşri olan Physics Today jurnalının baş redaktoru Riçard Fitçerald qeyd edib.
