ABŞ Müdafiə Nazirliyinin Perspektivli Elmi-Tədqiqat Layihələri İdarəsi ("DARPA") qlobal dəniz daşımalarının təhlükəsizliyini artırmaq üçün 2025-ci ilin may ayında "Pulling Guard" proqramına start verib. Hazırda dünya üzrə bütün malların 75%-dən çoxu dəniz yolu ilə daşınır və bu, qlobal iqtisadiyyatın sabitliyi üçün kritik əhəmiyyət daşıyır. Lakin Hörmüz boğazı kimi dar dəniz keçidlərində hərəkət edən ticarət gəmiləri piratların, terrorçuların və düşmən dövlətlərin hücumlarına qarşı həssasdır. Ənənəvi olaraq bu yolları qorumaq üçün ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri bahalı esmineslərdən və təyyarədaşıyan qruplardan istifadə edirdi. Lakin gəmilərin və marşrutların çoxluğu bu yanaşmanın miqyaslanmasını qeyri-mümkün edir.
Yeni mühafizə sistemi necə işləyir?
"Pulling Guard" proqramı dəniz müdafiəsində tamamilə fərqli bir model təklif edir. Bahalı hərbi gəmilər əvəzinə, təhlükəli sularda ticarət gəmilərini müşayiət edəcək kiçik ölçülü, yarıavtonom sistemlərdən ibarət paylanmış şəbəkə yaradılacaq. Bu sistemlər gəmiyə limandan çıxdıqdan sonra qoşulacaq və təyinat nöqtəsinə çatmazdan əvvəl ayrılacaq. Beləliklə, ticarət gəmilərinin daimi silahlandırılması ilə bağlı yaranan hüquqi problemlərin qarşısı alınacaq. Konsepsiya "xidmət kimi mühafizə" biznes modelinə əsaslanır və avadanlıqların özəl kommersiya şirkətlərinə məxsus olması planlaşdırılır. Ən vacib məqam isə odur ki, silahın tətbiqi daxil olmaqla, bütün əsas qərarlar məsafədən idarə edən hərbi operatorlar tərəfindən qəbul ediləcək.
Hansı təhlükələrin qarşısı alınacaq?
Yeni təşəbbüs xüsusilə Qara dəniz və Hörmüz boğazında müşahidə olunan kiçik, sürətli pilotsuz kadr sürüləri kimi müasir asimmetrik təhdidlərə qarşı yönəlib. Sistem aşkarlanma ehtimalı aşağı olan passiv sensorlar vasitəsilə kiçik suüstü hədəfləri tapmalı və onları mövcud raketlər və idarə olunan mərmilərlə məhv etməlidir. Layihənin əsas tələblərindən biri yalançı həyəcan siqnallarının səviyyəsini minimuma endirməklə, koordinasiya edilmiş hücumları yüksək dəqiqliklə dəf etməkdir. Bu proses fasiləsiz müşahidə və miqyaslanma imkanı ilə dəstəklənəcək.
Layihə nə vaxt istifadəyə veriləcək?
Ümumilikdə 39 ay davam edəcək proqram layihələndirmə, sınaq, inteqrasiya və istehsal mərhələlərini əhatə edir. Yekun məqsəd kommersiya istehsalına tam hazır olan iki funksional nümayiş sisteminin yaradılmasıdır. "DARPA" artıq modul tipli yarıavtonom sistemlərin inkişafı üçün "Saronic" kimi şirkətləri seçib. İlk əməliyyat sistemlərinin 2029-cu ilin əvvəlindən tez olmayaraq kommersiya istismarına verilməsi gözlənilir. Agentlik nümayəndələrinin sözlərinə görə, bu texnologiya həm sülh, həm də müharibə dövründə qlobal dəniz təhlükəsizliyində yeni bir paradiqma yaradacaq.
