Çinin özəl tədqiqat şirkəti olan "ENN Group", 28 sentyabr 2026-cı il tarixində elan etdiyi uğurlu sınaq nəticələri ilə enerji sektorunda yeni bir mərhələyə qədəm qoyub. Şirkətin "EXL-50U" adlı sferik tokamak qurğusunda hidrogen-bor yanacağı vasitəsilə saniyədə 100 milyondan çox termonüvə reaksiyası qeydə alınıb. Bu, özəl bir şirkətin müstəqil şəkildə belə yüksək intensivlikli reaksiyanı işə salması baxımından bir ilkdir.
Hidrogen-bor sintezinin üstünlükləri nələrdir?
Hidrogen-bor dövründə protonun bor-11 izotopu ilə toqquşması nəticəsində üç alfa hissəciyi (helium nüvələri) yaranır və enerji ayrılır. Ənənəvi deyterium-tritium reaksiyasından fərqli olaraq, bu prosesdə radioaktiv neytron seli yaranmır ki, bu da reaktorun konstruksiyasını radiasiya çirklənməsindən qoruyur. Bundan əlavə, bor və hidrogen təbiətdə daha çox mövcuddur və tritiumdan fərqli olaraq radioaktiv deyillər.
Bu texnologiya necə işləyir?
Hidrogen-bor sintezi plazmanın saxlanılması üçün son dərəcə sərt şərtlər tələb edir. "ENN Group" mütəxəssisləri bütün plazma həcmini ekstremal temperatura qədər qızdırmaq əvəzinə, yüksək enerjili neytral atomların inyeksiyası və radio tezlikli qızdırma üsulundan istifadə ediblər. Bu yanaşma plazmada sürətli protonların sıxlığını artıraraq, bor-11 ilə toqquşma ehtimalını yüksəldib və reaksiyanın intensivliyini 100 milyon həddinə çatdırıb.
Gələcək planlar nələrdir?
Hazırda əldə olunan nəticə prosesin uğurla işə salınmasının sübutudur, lakin enerjinin çıxışının xərcləri üstələməsi üçün hələ uzun bir yol var. Şirkət 2027-ci ilin sonuna qədər "Helong-2" adlı yeni qurğunun istismara verilməsini planlaşdırır. "ENN Group" 2030-cu ilə qədər hidrogen-bor sintezi vasitəsilə ilk elektrik enerjisini əldə etməyi hədəfləyir.
