ABŞ-ın kosmik texnologiyalar istehsalçısı olan "Astrobotic" şirkəti Alabama ştatındakı "NASA" Marşal Kosmik Uçuşlar Mərkəzində "Chakram" adlı rotor-detonasiya raket mühərrikinin (RDRE) sınaqlarını yekunlaşdırıb. İki fərqli prototip üzərində ümumilikdə səkkiz atəş sınağı həyata keçirilib. Sınaqlar zamanı prototiplərdən biri 300 saniyə fasiləsiz işləyərək bu növ mühərriklər üçün indiyədək ən uzunmüddətli işləmə rekordunu yeniləyib. Bütün test proqramı ərzində ümumi yanma müddəti 470 saniyə təşkil edib və hər iki qurğu heç bir zədə almadan prosesi tamamlayıb.
Bu texnologiya necə işləyir?
Ənənəvi raket mühərrikləri səsdən yavaş yanma prosesinə əsaslandığı halda, RDRE texnologiyası mühərrik gövdəsi ətrafında fırlanan səsdən sürətli detonasiya dalğalarından istifadə edir. "Astrobotic" mütəxəssislərinin sözlərinə görə, bu innovativ yanaşma mühərrikin xüsusi impulsunu və səmərəliliyini 15 faiz artırır. Eyni zamanda, yeni sistem dartma qüvvəsinin çəkiyə nisbətini yaxşılaşdırır və daha yığcam konstruksiya yaratmağa imkan verir. Son sınaqlarda hər iki prototip 1814 kiloqram (təxminən 17,8 kilonüton) dartma qüvvəsi nümayiş etdirib.
Sınaqların nəticələri nələr vəd edir?
"Chakram" proqramının baş tədqiqatçısı Brayant Avalos mühərrikin gözləntiləri aşdığını və proqnozlaşdırılandan daha yaxşı nəticələr göstərdiyini bildirib. O qeyd edib ki, bu texnologiya gələcək Ay eniş modullarından tutmuş orbital nəqliyyat vasitələrinə qədər geniş spektrli missiyalarda tətbiq oluna bilər. Layihənin meneceri Trevis Vazanski isə bu uğurun kiçik büdcəli peşəkar komanda tərəfindən əldə edildiyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, mühərrikin ilk cəhddən qüsursuz işləməsi komandanın yüksək peşəkarlığının sübutudur.
Şirkətin əvvəlki missiyalarında hansı problemlər yaşanıb?
Xatırladaq ki, 2024-cü ildə "Astrobotic" Aya aparat göndərən ilk özəl ABŞ şirkəti kimi tarixə düşmüşdü. Lakin həmin vaxt buraxılan "Peregrine" modulunun missiyası klapan problemi səbəbindən uğursuzluqla nəticələnmişdi. Buna baxmayaraq, şirkət rəhbərliyi hesab edir ki, yeni mühərrikin uğurlu sınaqları daha ucuz və effektiv kosmik səyahətlərə yol açaraq əvvəlki uğursuzluqları kompensasiya edəcək.
Növbəti hədəflər nələrdir?
Şirkət hazırda "NASA"-nın su buzu çıxarmağı planlaşdırdığı Ayın cənub qütbünə növbəti missiyasını hazırlayır və bu uçuşun cari ildə baş tutması gözlənilir. Qeyd edək ki, rotor-detonasiya mühərrikləri sahəsində rəqabət də artmaqdadır. Məsələn, ötən ilin may ayında "Venus Aerospace" şirkəti ABŞ-da bu növ mühərrikin ilk uçuş sınağını həyata keçirdiyini elan etmişdi.
