Beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu "Alpha Magnetic Spectrometer" (AMS-02) detektorundan əldə edilən məlumatlar əsasında ağır kosmik şüaların davranışında fundamental qanunauyğunluqlar müəyyən edib. 2011-ci ilin mayından 2024-cü ilin noyabrına qədər toplanan təxminən bir milyon fosfor, xlor, arqon, kalium və kalsium nüvəsinin təhlili, bu hissəciklərin mənşəyi haqqında indiyədək mövcud olan təsəvvürləri dəyişib. "Physical Review Letters" jurnalında dərc olunan araşdırma, kosmik şüaların axınlarının həm ilkin, həm də ikincili komponentlərdən ibarət olduğunu sübut edir.
Kosmik şüaların yeni təsnifatı necə qurulub?
Alimlər helumdan kalsiuma və dəmirə qədər iyirmi müxtəlif elementi təhlil edərək, onları dörd sabit sinfə ayıran yeni təsnifat sistemi yaradıblar. Bu qruplaşma hissəciklərin yüksək enerjilərdəki davranışına əsaslanır və onların kosmik məkan boyunca hərəkət xüsusiyyətlərini əks etdirir. Tədqiqat göstərib ki, cüt atom nömrəli elementlər (arqon və kalsium) tək nömrəlilərə (fosfor, xlor və kalium) nisbətən daha güclü ilkin komponentə malikdir.
Nə üçün mövcud modellər yetərsizdir?
Tədqiqatın ən diqqətçəkən məqamı "GALPROP-HELMOD" kimi müasir yayılma modellərinin müşahidə olunan nisbətləri dəqiq əks etdirə bilməməsidir. Hesablamalarla ölçmələr arasındakı bu uyğunsuzluq, ağır kosmik şüaların formalaşması və təkamülü ilə bağlı elmi yanaşmaların natamam olduğunu göstərir. Gələcək müşahidələr, hansı astrofiziki obyektlərin bu hissəciklərin sürətlənməsində həlledici rol oynadığını dəqiqləşdirməyə imkan verəcək.
