ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri dəniz hədəflərini məhv etmək və uzaq məsafədən minalar döşəmək qabiliyyətinə malik yeni idarəolunan aviasiya sursatının sınaqlarını müvəffəqiyyətlə başa çatdırıb. "Sea-Air-Space" simpoziumunda təqdim edilən bu yenilik göyərtə aviasiyasının imkanlarının genişləndirilməsində mühüm addım kimi qiymətləndirilir. "GBU-75 Joint Direct Attack Munition Long Range" adlandırılan yeni sursat, "Boeing" şirkəti tərəfindən hazırlanmış məşhur "JDAM" sisteminin inkişaf etdirilmiş versiyasıdır.
Baza "JDAM" sistemi "GPS" naviqasiyası və quyruq idarəetmə modulları vasitəsilə adi bombaları yüksək dəqiqlikli silaha çevirərək təxminən 28 kilometr mənzil təmin edir. "JDAM-LR" versiyasında isə bu konsepsiya yığcam güc qurğusunun əlavə edilməsi ilə əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilib. Yeni sursatın konstruksiyasında "Kratos Defense & Security Solutions" şirkətinin yaratdığı kiçikölçülü turboreaktiv mühərrik və "Ferra Engineering" tərəfindən istehsal olunan qatlanan qanadlar tətbiq edilib. Bu kombinasiya bombanı 555 kilometrə qədər məsafədəki hədəfləri vura bilən qanadlı raketlərə nisbətən ucuz alternativə çevirir.
Sınaq uçuşları necə həyata keçirilib?
Donanma nümayəndələrinin məlumatına görə, sınaqlar zamanı 370 kilometrdən çox mənzil nümayiş etdirmək mümkün olub. Bu göstərici adətən 260-280 kilometr fəaliyyət radiusuna malik olan "AGM-84 Harpoon" və "AGM-84H/K SLAM-ER" kimi mövcud gəmi əleyhinə aviasiya vasitələrinin xüsusiyyətlərini üstələyir. Uçuşlar "Point Mugu Sea Range" poliqonunda "F/A-18 Super Hornet" qırıcısı vasitəsilə həyata keçirilib. 1 aprel 2026-cı il tarixində baş tutan ilk test zamanı sursat 34 dəqiqə ərzində təxminən 370 kilometr məsafə qət edərək hədəfi bir neçə metr dəqiqliklə vurub. 3 apreldə keçirilən ikinci buraxılış isə hündürlük dəyişiklikləri və manevrlərlə müşayiət olunan daha mürəkkəb uçuş profilini əhatə edib.
Yeni texnologiyanın strateji əhəmiyyəti nədir?
"JDAM-LR" sisteminin inkişafı Amerika silahlı qüvvələrinin texnoloji cəhətdən bərabər səviyyəli rəqiblərlə mümkün münaqişələrə hazırlıq istiqamətində prioritetlərinin dəyişməsini əks etdirir. Düşmənin inkişaf etmiş hava hücumundan müdafiə sisteminə malik ola biləcəyi şəraitdə təhlükəsiz məsafədən zərbə endirmək imkanı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Proqram nümayəndələrinin sözlərinə görə, yeni sistem pilotlara taktiki üstünlüyü qoruyaraq və heyət üçün riskləri azaldaraq daha uzaq məsafədən fəaliyyət göstərməyə imkan yaradır.
Zərbə tapşırıqlarından əlavə, "JDAM-LR" dəniz minalarının quraşdırılması üçün də istifadə edilə bilər. "Mark 82" bombasına əsaslanan və gəmiləri aşkar etmək üçün sensorlarla təchiz edilən xüsusi versiya "QuickStrike Long Range" adlanır. Artırılmış mənzil minaları birbaşa təhlükə zonasından kənarda yerləşdirməyə imkan verir ki, bu da daşıyıcıların sağ qalma ehtimalını artırır. Bu istiqamətin inkişafı 2023-cü ildə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən "B-52 Stratofortress" bombardmançılarından 65 kilometrdən çox məsafədə sınaqdan keçirilmiş "QuickStrike Extended Range" layihəsini tamamlayır. Ümumilikdə, "Orca" və "Hammerhead" kimi proqramlara olan maraq dəniz minalarının yenidən mühüm strateji alət kimi nəzərdən keçirildiyini təsdiqləyir.
