Astronomlar ZTF J0007+4804 adlı nadir ikili ulduz sistemini kəşf ediblər. Beynəlxalq tədqiqat qrupu bu kəşfi "ZTF" (Zwicky Transient Facility) və "TESS" kosmik teleskopunun məlumatlarına əsaslanaraq həyata keçirib. Hamburq Universitetindən Erik Strinqerin rəhbərlik etdiyi araşdırma nəticəsində məlum olub ki, bu, ağ cırtdanla cütlük təşkil edən və parlaqlıq atışları nümayiş etdirən ilk isti subcırtdandır. Sistem ilk dəfə 2019-cu ildə qeydə alınsa da, onun əsl təbiəti yalnız son tədqiqatlarla təsdiqlənib.
Bu ulduz sistemi necə işləyir?
Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, sistem maddəni aktiv şəkildə özünə çəkən ağ cırtdandan və donor rolunu oynayan B spektral sinfinə aid isti subcırtdandan ibarətdir. İsti subcırtdanın temperaturu təxminən 23 500 Kelvin, kütləsi isə Günəş kütləsinin 0,42 hissəsi qədərdir. Ağ cırtdanın kütləsi isə bir qədər çox olaraq 0,48 Günəş kütləsinə bərabərdir. Bu iki kosmik obyektin orbital dövrü təxminən 1,81 saat təşkil edir.
Sistemdə hər doqquz gündən bir SU UMa tipli cırtdan yeni ulduz partlayışları baş verir. Bu cür sistemlər adi partlayışlar arasında bir-iki həftə davam edən daha nadir super partlayışlarla xarakterizə olunur. Müşahidələr 2018-ci ilin mayından 2024-cü ilin fevralına qədər "ZTF" vasitəsilə, 2019-cu ilin oktyabrından 2024-cü ilin oktyabrınadək isə "TESS" vasitəsilə aparılıb. Ümumilikdə on minlərlə məlumat nöqtəsi toplanaraq analiz edilib.
Gələcəkdə hansı risklər var?
Alimlərin hesablamalarına görə, sistemdə maddənin ötürülmə sürəti ildə təxminən 1,6 × 10^-11 Günəş kütləsinə bərabərdir. Qravitasiya dalğaları şəklində enerji itkisi səbəbindən orbitin daralması nəticəsində təxminən 226 milyon il sonra sistemin komponentləri birləşəcək. Bu prosesin ən ehtimal olunan nəticəsi hidrogen çatışmazlığı olan tək bir kütləvi ağ cırtdanın yaranmasıdır. Lakin tədqiqatçılar güclü termonüvə partlayışının baş vermə ehtimalını da istisna etmirlər.
Məqalə müəlliflərinin fikrincə, bu qeyri-adi obyekt əvvəllər hər birinin kütləsi iki Günəş kütləsindən çox olan əsas ardıcıllıq ulduzlarından ibarət cütlükdən yaranıb. Sistemin sonrakı təkamülü maddənin ötürülməsi proseslərini və ulduz təkamülünün son mərhələlərini öyrənmək üçün böyük elmi əhəmiyyət kəsb edir. Bu, Roş boşluğunun daşması prosesinin müşahidə edildiyi cəmi dördüncü belə ikili sistemdir.
