NASA, 7 oktyabr 2026-cı il tarixində "Artemis II" missiyası zamanı toplanmış 800 giqabaytdan çox elmi məlumatı "Planetary Data System" arxivində sərbəst istifadəyə verib. Arxivə 11 mindən çox foto və video material, 8,5 saatlıq səsli müşahidələr və astronavtların əllə işarələdikləri xəritələr daxildir. Bu, "Apollo 17" missiyasından bəri insanlar tərəfindən Ayın yaxın məsafədən tədqiq edildiyi ən əhəmiyyətli məlumat bazası hesab olunur.
Ay səthindəki meteorit zərbələri necə müşahidə edilib?
Missiya zamanı astronavtlar Rid Uaysmen, Viktor Qlover, Kristina Kox və Ceremi Hansen Ayın arxa tərəfində beş kiçik meteorit zərbəsinin yaratdığı işıq saçmalarını qeydə alıblar. "Orion" gəmisindən müşahidə edilən bu hadisələr, Ayın atmosferinin olmaması səbəbindən yüksək sürətlə səthə çırpılan kiçik cisimlərin yaratdığı kinetik enerjinin istilik və işığa çevrilməsi nəticəsində baş verib. Bu məlumatlar gələcəkdə Ayda qurulacaq bazaların və avadanlıqların təhlükəsizliyini qiymətləndirmək üçün kritik əhəmiyyət daşıyır.
Digər elmi kəşflər və müşahidələr nələrdir?
Astronavtlar Ay səthindəki mineral tərkibini göstərən rəng fərqliliklərini, o cümlədən titanla zəngin süxurları və vulkanik şüşələri müəyyən ediblər. Xüsusilə Ayın terminator xətti boyunca çəkilən görüntülər, qütb bölgələrinin relyefini daha ətraflı öyrənməyə imkan verir. Bundan əlavə, ekipaj 54 dəqiqə davam edən tam günəş tutulmasını müşahidə edərək, kosmik fəzanın daha əvvəl görünməyən detallarını lentə alıb.
Təqdim olunan sənədlər və məlumatlar təkcə peşəkar alimlər üçün deyil, həm də geniş ictimaiyyət üçün əlçatandır. Tədqiqatçılar bu arxivləri "Lunar Reconnaissance Orbiter" kimi avtomatlaşdırılmış aparatların göstəriciləri ilə müqayisə edərək, Ayın geoloji xüsusiyyətlərini daha dərindən analiz edə biləcəklər. Bu məlumatlar növbəti "Artemis" ekspedisiyalarının elmi proqramlarının formalaşdırılmasında əsas rol oynayacaq.
