Yeni kosmik obyektlər necə aşkar edilib?
Tədqiqatçılar qrupu NASA-nın "Chandra" rəntgen rəsədxanasının arxiv məlumatlarını təhlil edərək altı müxtəlif qalaktikada 84 qeyri-adi obyekt müəyyən edib. Bu obyektlər rəntgen spektrinin ən aşağı enerjili hissəsində şüalanma yaydıqları üçün "superyumşaq rəntgen mənbələri" adlandırılıb. Andromeda (M31) və "Fırlanan çarx" (M101) qalaktikaları daxil olmaqla, bu mənbələr həm gənc ulduzların formalaşdığı, həm də yaşlı ulduzların üstünlük təşkil etdiyi bölgələrdə müşahidə olunub.
Bu obyektlərin təbiəti nədir?
Alimlər hesab edirlər ki, bu mənbələr əsasən ikili sistemlərdən ibarətdir. Burada qara dəlik, neytron ulduzu və ya ağ cırtdan kimi kompakt obyekt öz yoldaş ulduzundan maddəni cəzb edir. Maddə səthə düşməzdən əvvəl qızaraq rəntgen və güclü ultrabənövşəyi şüalanma yaradır. Bu cür sistemlərin indiyədək diqqətdən kənarda qalmasının səbəbi onların şüalanma xüsusiyyətlərinin rəntgen teleskopları üçün qeydiyyatının çətin olmasıdır.
Nə üçün bu kəşf vacibdir?
Harvard və Smitson Astrofizika Mərkəzindən Rozanna Di Stefano qeyd edir ki, bu kəşf iki mühüm elmi suala cavab verə bilər:
- "Ia" tipli supernovalar: Bu obyektlər sözügedən supernovaların yaranmasından əvvəlki mərhələdə olan ağ cırtdanlar ola bilər. Bu, partlayışdan əvvəl sistemləri öyrənməyə imkan verəcək.
- Qalaktikaların ionlaşması: Yeni obyektlər ulduzlararası mühitdəki qazın ionlaşmasına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir. Bu proses qalaktikaların təkamülü və yeni ulduzların yaranma şəraiti üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir.
Tədqiqatın nəticələri "Nature Astronomy" jurnalında dərc olunub. Gələcək mərhələdə alimlər bu obyektlərin fiziki təbiətini dəqiq müəyyən etməyi və onların qalaktikadakı ionlaşma prosesindəki payını qiymətləndirməyi planlaşdırırlar.
