Ağır ürək-damar xəstəlikləri olan pasiyentlərdə qanda yüksək yağ səviyyəsini azaltmaq üçün tətbiq edilən terapevtik aferez proseduru gözlənilməz bir fayda ortaya qoyub. Drezden Texniki Universitetindən olan alimlər, bu tibbi müdaxilənin qanda dövr edən PFAS (per- və polifluoroalkil maddələr) və mikroplastik hissəciklərin konsentrasiyasını azalda biləcəyini müəyyən ediblər. Prosedur zamanı xəstənin qanı xüsusi aparat vasitəsilə təmizlənərək yenidən orqanizmə qaytarılır.
Bu texnologiya necə işləyir?
Aferez prosesində qan hüceyrələri plazmadan ayrılır və ikinci filtr vasitəsilə lipoproteinlər kimi böyük hissəciklər kənarlaşdırılır. Tədqiqatçılar Şarlotta Stenblokun rəhbərliyi ilə apardıqları araşdırmada, bu filtrlərin həm də PFAS molekullarını tutduğunu müşahidə ediblər. Bəzi hallarda qandakı PFAS səviyyəsinin 75,8 faizə qədər azaldığı qeydə alınıb. Alimlərin hipotezinə görə, bu çirkləndiricilər ya birbaşa filtrlərdə ilişib qalır, ya da qan zülalları və lipoproteinlərlə birləşərək kənarlaşdırılır.
Hansı risklər və qeyri-müəyyənliklər var?
Mikroplastiklərlə bağlı nəticələr hələlik birmənalı deyil. Bəzi hallarda filtrasiya zamanı plastik hissəciklərin səviyyəsi azalsa da, digər hallarda artım müşahidə olunub. Mütəxəssislər bunun prosedurda istifadə olunan plastik borular və avadanlıqlarla bağlı ola biləcəyini ehtimal edirlər. Bundan əlavə, qanda azalan hissəciklərin toxumalarda toplanan ehtiyatları tamamilə yox etdiyini söyləmək hələ tezdir.
Bu kəşf niyə vacibdir?
PFAS maddələri orqanizmdə uzun müddət qala bildiyi və immun, hormonal sistemlərə mənfi təsir göstərdiyi üçün "əbədi kimyəvilər" adlandırılır. Hazırkı araşdırma hələ ilkin mərhələdədir və daha genişmiqyaslı, standartlaşdırılmış klinik tədqiqatlara ehtiyac duyulur. Journal of Clinical Apheresis jurnalında dərc olunan digər bir araşdırma da bu sahədəki mürəkkəbliyi təsdiqləyir. Nəticə etibarilə, aferez hələlik yalnız tibbi göstərişlə həyata keçirilən bir müalicə üsuludur və "detoks" vasitəsi kimi istifadə edilə bilməz.
