Alimlərin apardığı genişmiqyaslı tədqiqat Cənubi Amerika, Afrika və Asiya ərazisindəki təxminən 16 milyon km²-lik tropik meşə sahəsini əhatə edib. Tədqiqatçılar son 25 il ərzində temperatur və yağıntı göstəricilərini 24 fərqli iqlim modeli ilə müqayisə ediblər. Xüsusilə 2023–2024-cü illərdəki "El-Nino" hadisəsi zamanı tropik meşələrin 75%-i eyni vaxtda həm ekstremal istidən, həm də quraqlıqdan əziyyət çəkib.
Bu dəyişikliklər niyə təhlükəlidir?
Mütəxəssislər xəbərdarlıq edir ki, karbon emissiyalarının hazırkı templə davam edəcəyi təqdirdə, 2023–2024-cü illərdə müşahidə olunan ekstremal istilik səviyyəsi 2043-cü ildən etibarən tropik bölgələrdə adi hala çevrilə bilər. Bu, artıq "El-Nino" kimi təbii hadisələrə ehtiyac qalmadan, hər il yüksək temperaturun qeydə alınacağı deməkdir. Xüsusilə Amazon hövzəsində suyun səviyyəsinin son 100 ildəki ən aşağı həddə düşməsi vəziyyətin ciddiliyini göstərir.
Ekosistemlər necə zərər görür?
Ekstremal istilik və su çatışmazlığı ağacların fizioloji proseslərinə mənfi təsir göstərir. Bitkilər nəm itkisini azaltmaq üçün yarpaq məsamələrini bağlayır ki, bu da karbon qazının udulmasını və soyuma prosesini məhdudlaşdırır. Bundan əlavə, tropik meşələrin atmosferə qaytardığı rütubət dövriyyəsinin pozulması yağıntıların azalmasına və quraqlığın daha da dərinləşməsinə səbəb olur. Əsas təhlükə isə ekosistemlərin növbəti iqlim stressinə qədər bərpa olunmaq üçün kifayət qədər vaxt tapa bilməməsidir.
