Süni intellektin (AI) sürətli inkişafı, dünyadakı məlumat mərkəzlərinə yüz minlərlə "GPU" çipinin yerləşdirilməsini tələb edir. Bu texnologiya yalnız smartfon və oyun kompüterlərində deyil, həm də qlobal miqyasda enerji və su ehtiyatlarını tükədən nəhəng serverlərdə istifadə olunur. "Nvidia" kimi şirkətlər bu sahədə liderlik etsə də, istehsal prosesi və məlumat mərkəzlərinin fəaliyyəti ciddi ekoloji problemlər yaradır.
Texnologiya və ekoloji iz: Nə üçün bu vacibdir?
"GPU" istehsalı zamanı istifadə olunan ağır metallar və zəhərli kimyəvi maddələr ətraf mühiti çirkləndirir. Məlumat mərkəzləri isə həm enerji, həm də soyutma üçün hədsiz dərəcədə çox su sərf edir. Tədqiqatlar göstərir ki, süni intellekt modellərinin təlimi zamanı yaranan hava çirklənməsi, minlərlə avtomobilin illərlə atmosferə buraxdığı karbon qazına bərabər ola bilər.
Yerli icmalar və ətraf mühit ədaləti
ABŞ-ın "Arizona" ştatı kimi bölgələrdə yeni yarımkeçirici zavodlarının tikintisi yerli sakinləri narahat edir. "SpaceXAI" kimi şirkətlərə qarşı hava çirklənməsi ilə bağlı məhkəmə iddiaları qaldırılıb. Mütəxəssislər, xüsusilə "Shaolei Ren" kimi tədqiqatçılar, məlumat mərkəzlərinin yerli icmalara vurduğu ziyanın azaldılması üçün "icma ilə inteqrasiya olunmuş yanaşma" təklif edirlər.
Elektron tullantılarla mübarizə
2030-cu ilə qədər süni intellekt serverlərinin yaratdığı elektron tullantıların həcminin 5 milyon tona çata biləcəyi proqnozlaşdırılır. Hazırda dünyadakı elektron tullantıların yalnız 22%-i təkrar emal olunur. Qalan hissə isə çox vaxt inkişaf etməkdə olan ölkələrdə, qeyri-rəsmi və təhlükəli üsullarla utilizasiya edilir.
Gələcək üçün həll yolları varmı?
Mütəxəssislər texnologiya şirkətlərini daha səmərəli çiplər dizayn etməyə və istehsal zəncirində bərpa olunan enerjidən istifadəyə çağırırlar. "Greenpeace" kimi təşkilatlar isə "Nvidia" və digər istehsalçıların ekoloji hesabatlılığı artırmasını tələb edir. Süni intellektin gətirdiyi faydaların, onun yaratdığı ekoloji xərclərə dəyib-dəymədiyi isə hələ də müzakirə mövzusudur.
