ABŞ-ın Yuta ştatının Boks-Elder dairəsində yerləşən 16 min hektardan çox ərazini əhatə edəcək "Stratos" layihəsi böyük mübahisələrə səbəb olub. Hərbi obyektlərin inkişafı idarəsi (MIDA) tərəfindən dəstəklənən bu meqa data mərkəzinin gücü 9 GVt təşkil edəcək. Bu göstərici orta hesabla bütün Nyu-York şəhərinin enerji istehlakına bərabərdir. Müqayisə üçün, "Meta" şirkətinin "Hyperion" klasteri cəmi 5 GVt gücündə layihələndirilib və ilk 1 GVt gücündə obyektlərin yalnız 2026-cı ildə fəaliyyətə başlaması planlaşdırılır.
Bu texnologiyanın ekoloji təsirləri nələrdir?
Yuta Ştatı Universitetinin (USU) fizika professoru Rob Devisin (Rob Davies) hesablamalarına görə, kampus və onu qidalandıran təbii qaz elektrik stansiyası hər gün ətraf mühitə 23 atom bombasına bərabər enerji buraxacaq. Bu istilik axınının bölgədə gündüz temperaturunu 1-3 °C, gecə temperaturunu isə 4-6 °C artıracağı proqnozlaşdırılır. Bəzi mütəxəssislər bu rəqəmlərə şübhə ilə yanaşsa da, Xirosimaya atılan "Little Boy" (15 kt TNT) bombası etalon kimi götürüldükdə, 24 saata yayılan bu enerjinin real ola biləcəyi vurğulanır.
Kembric Universitetinin alimləri də data mərkəzlərinin 10 km məsafəyə qədər ətraf mühiti bir neçə dərəcə isidərək "istilik adaları" yarada biləcəyini təsdiqləyirlər. Lakin "Omdia" tədqiqat şirkətinin analitikləri bu cür nəhəng obyektlərin belə yalnız cüzi əlavə istilik axını yaratdığını iddia edərək, məsələyə skeptik yanaşırlar. Buna baxmayaraq, əksəriyyət müstəqil ekoloji qiymətləndirmənin aparılmasının vacibliyi ilə razılaşır.
Maliyyə riskləri və tikinti xərcləri nə qədərdir?
"Stratos" uzunmüddətli layihə hesab olunur və onun tam gücü ilə fəaliyyətə başlaması on ildən çox vaxt apara bilər. "JPMorgan Chase" və "Morgan Stanley" kimi böyük banklar data mərkəzlərinin inşası ilə bağlı riskləri azaltmağa və maliyyə yükünü daha geniş investor şəbəkəsinə paylamağa çalışırlar. "CoStar Group" xəbərdarlıq edir ki, torpaq, elektrik təchizatı və xüsusi tikinti işləri üçün ilkin xərclərin artması səbəbindən bu cür obyektlərin inşası kəskin bahalaşıb.
Bəzi hesablamalara görə, 1 GVt gücündə süni intellekt data mərkəzinin inşası təxminən 35 milyard ABŞ dollarına başa gəlir. "NVIDIA" isə bu rəqəmin 50-60 milyard ABŞ dolları civarında olduğunu iddia edir. "Omdia" şirkətinin hesablamalarına əsasən, yalnız binaların tikintisi üçün 1 GVt başına 8 milyard ABŞ dolları tələb olunur. Bu isə o deməkdir ki, "Stratos" layihəsinin ümumi dəyəri 100 milyard ABŞ dollarını ötə bilər. Artan xərclər və ictimai etirazlar fonunda ABŞ-da bir çox oxşar layihələrin ləğv edildiyi bildirilir.
