21 may 2026-cı il tarixində həyata keçirilməli olan "SpaceX" şirkətinin "Starship V3" raketinin buraxılışı gerisayım prosesi zamanı qəfildən ləğv edilib. Şirkətin rəhbəri İlon Mask özünün "X" hesabında bildirib ki, qüllə qolunu saxlayan hidravlik pin sabit vəziyyətdən çıxa bilməyib. "SpaceX" nümayəndəsi Den Hot canlı yayımda təsdiqləyib ki, mühəndislər problemi operativ şəkildə həll edə bilmədikləri üçün uçuş dayandırılıb. Nasazlıq aradan qaldırılarsa, Texasın Cənubi Padre adasındakı kosmodromdan növbəti buraxılış cəhdi cümə günü yerli vaxtla saat 17:30-da baş tutacaq.
Uçuşun təxirə salınması "SpaceX" şirkətinin ABŞ maliyyə tənzimləyicilərinə ilkin kütləvi təklif (IPO) üçün müraciət etməsindən cəmi bir gün sonraya təsadüf edir. İyun ayında baş tutması gözlənilən və rekord qıracağı ehtimal edilən bu IPO müraciətində şirkətin ətraflı maliyyə məlumatları, risk faktorları və biznes strategiyası yer alıb. Gözlənilən buraxılış həm şirkətin öz ambisiyalı planları, həm də "NASA" tərəfindən insanın Aya qaytarılması proqramı üçün həlledici əhəmiyyət daşıyır.
"Starship V3" missiyasının əsas məqsədləri nələrdir?
Bu, son yeddi ayda ilk, ümumilikdə isə "Starship" raketinin on ikinci uçuşu olacaq. Tam yığılmış vəziyyətdə hündürlüyü 124 metrə çatan yeni nəsil raket əvvəlki versiyaları geridə qoyur. Şirkətin əsas hədəfi tam təkrar istifadə edilə bilən sistem yaratmaq və uçuş zamanı konstruksiyaya edilmiş dəyişiklikləri sınaqdan keçirməkdir. Plana əsasən, "Super Heavy" sürətləndiricisi sahilə yaxın suya enməli, yuxarı pillə isə 20 maket peykini və istilik qoruyucu ekranı analiz etmək üçün kameralarla təchiz edilmiş 2 xüsusi "Starlink" peykini orbitə buraxmalıdır. Təxminən 65 dəqiqə davam edəcək suborbital uçuşun sonunda gəminin Hind okeanına enməsi planlaşdırılır.
Kosmik yarışda hansı risklər var?
Bu sınaq uçuşu "SpaceX" üçün olduqca kritik bir dövrə təsadüf edir. "NASA" şirkətdən işlək Ay eniş modulu gözləyir və artıq modifikasiya edilmiş "Starship" versiyasının istehsalı üçün müqavilə imzalayıb. ABŞ kosmik agentliyinin "Artemis" proqramı insanı Aya qaytarmağı hədəfləyir, Çin isə 2030-cu ilə qədər ilk insanlı missiyasını göndərmək üçün öz proqramını icra edir. Özəl sektordakı gecikmələr səbəbindən Donald Tramp administrasiyasında ABŞ-ın bu yarışda geri qala biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar artır. "NASA"-nın Eyms Tədqiqat Mərkəzinin keçmiş direktoru, fizik C. Skott Habbard "AFP" agentliyinə verdiyi müsahibədə bildirib ki, hökumətin müstəqil şirkətlərlə bağladığı müqavilələrin taleyi məhz bu sınaqlardan asılıdır.
Gələcək hədəflərə çatmaq mümkündürmü?
Həm "SpaceX", həm də Ceff Bezosun rəhbərlik etdiyi və Ay modulu hazırlamağa çalışan rəqib "Blue Origin" şirkəti Ay missiyalarına üstünlük vermək üçün strategiyalarını yenidən nəzərdən keçiriblər. "NASA" 2027-ci ildə kosmik gəmi ilə Ay modulları arasında orbitdə sınaq birləşməsi həyata keçirməyi, 2028-ci ilin sonuna qədər isə Aya insanlı enişi planlaşdırır. Lakin ekspertlər şirkətlərin bu tapşırıqları vaxtında yerinə yetirə biləcəyinə şübhə ilə yanaşırlar. Ən böyük maneə dərin dondurulmuş yanacaqdan istifadə edərək orbitdə yanacaqdoldurma imkanının nümayiş etdirilməsidir. Habbardın sözlərinə görə, bu, uzaq kosmik missiyalar üçün həyati əhəmiyyət daşıyan, lakin hələ sınaqdan keçirilməmiş çox ciddi mühəndislik problemidir.
