"SpaceX" şirkətinə məxsus "Falcon 9" raketinin istifadə olunmuş yuxarı pilləsi 2026-cı ilin yayında Ay ilə toqquşa bilər. "Project Pluto" proqram təminatının tərtibatçısı və müstəqil astronom Bill Qreyin məlumatına görə, bu hadisənin 5 avqust 2026-cı il tarixində, Ümumdünya Koordinasiya Vaxtı ilə saat 06:44-də baş verməsi ehtimal olunur. Obyektin Ayın səthinə səs sürətindən təxminən yeddi dəfə yüksək sürətlə çırpılacağı proqnozlaşdırılır. Hesablamalar göstərir ki, toqquşma Ayın görünən və görünməyən tərəflərinin sərhədində yerləşən Eynşteyn krateri ərazisində qeydə alınacaq.
Kosmik tullantının trayektoriyası necə müəyyən edilir?
Astronom Bill Qrey bildirir ki, kosmik tullantıların hərəkətini adətən yüksək dəqiqliklə proqnozlaşdırmaq mümkündür. Buna səbəb Yer, Ay, Günəş və digər planetlərin qravitasiya qüvvələrinin obyektə göstərdiyi təsirin əvvəlcədən məlum olmasıdır. Lakin günəş işığının təzyiqi də raket qalıqlarının trayektoriyasına müəyyən qədər təsir göstərir. Bu qüvvə zəif olsa da, kosmosda daim fırlanan pillənin günəş işığını fərqli şəkildə əks etdirməsi səbəbindən onun hərəkət istiqamətini tədricən dəyişdirir.
"Falcon 9" raketi kosmosda necə qaldı?
Söhbət 2025-ci ilin yanvarında buraxılmış və 2025-010D indeksinə malik "Falcon 9" raketinin ikinci pilləsindən gedir. Bu raket "Blue Ghost Mission 1" və "Hakuto-R Mission 2" adlı iki Ay aparatını orbitə çıxarmaq üçün istifadə olunub. Adətən, birinci pillə Yerə qayıdaraq yenidən istifadə edilir, ikinci pillə isə orbitdə qalır. Əvvəlki buraxılışlarda bu cür qalıqlar ya Yerin atmosferində yanır, ya da Günəş orbitinə keçirdi, lakin bu dəfə obyekt planetimizin ətrafında qalıb.
Hazırda raketin yuxarı pilləsi planetimiz ətrafında tam dövrəni təxminən 26 günə başa vurur. Orbitin ən yaxın nöqtəsində o, Yerə 220 min kilometr, ən uzaq nöqtəsində isə 510 min kilometr məsafədə olur. Bu trayektoriya Yerdən orta hesabla 400 min kilometr uzaqlıqda yerləşən Ayın orbiti ilə kəsişir. 5 avqust tarixində həm Ay, həm də kosmik obyekt eyni vaxtda kəsişmə nöqtəsində olacaq ki, bu da qaçılmaz toqquşma ilə nəticələnəcək.
Aya çırpılan əvvəlki kosmik aparatlar
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, bu cür hadisələr kosmonavtika tarixində ilk deyil. Hələ 1970-ci illərdə "Apollo" proqramının bir neçə modulu Ayın daxili quruluşunu öyrənmək üçün qəsdən onun səthinə çırpılmışdı. 2009-cu ildə "NASA" tərəfindən göndərilən "LCROSS" aparatı da bənzər missiyanı yerinə yetirərək su buzu və digər kimyəvi birləşmələrin kəşfinə kömək etmişdi. Sonuncu belə hadisə 2022-ci ildə Çinin "Çanye-5-T1" missiyasına aid olduğu ehtimal edilən sürətləndiricinin Ayın görünməyən tərəfinə düşməsi ilə baş verib. "Falcon 9" qalıqlarının da yeni bir krater yaradacağı və bu izin "Lunar Reconnaissance Orbiter" aparatı tərəfindən lentə alınacağı gözlənilir.
