"SpaceX" şirkətinin "Dragon" yük gəmisi 17 may tarixində Beynəlxalq Kosmik Stansiyaya (BKS) uğurla birləşib. Gəmi göyərtəsində təxminən 2948 kiloqram elmi tədqiqat nümunələri, ekipaj üçün ləvazimatlar və müxtəlif avadanlıqlar daşıyıb. Bu uçuş çoxdəfəlik istifadə olunan kosmik gəmi üçün növbəti rekord kimi tarixə düşüb. Missiya 2016-cı ildən bəri "Dragon" uçuşlarını tənzimləyən "NASA" CRS-2 kommersiya yük tədarükü müqaviləsi çərçivəsində həyata keçirilib.
"Dragon" gəmisinin unikal xüsusiyyəti nədən ibarətdir?
"Dragon" yükləri Yerə qaytarmaq qabiliyyətinə malik olan hermetik və çoxdəfəlik istifadə edilə bilən kapsuldur. Bu xüsusiyyət hazırda fəaliyyət göstərən bütün pilotsuz yük gəmiləri arasında yeganədir. Həmin imkan elm üçün kritik əhəmiyyət daşıyır, çünki vaxta həssas bioloji nümunələri və tamamlanmış eksperiment avadanlıqlarını zədələnmədən geri qaytarmağa icazə verir. Müqayisə üçün, "Northrop Grumman Cygnus" gəmisi atmosferə daxil olarkən tamamilə məhv olur.
BKS-də hansı elmi tədqiqatlar aparılır?
Stansiyanın tədqiqat proqramı eksperimentlərin fasiləsizliyini təmin etmək üçün müntəzəm təchizatdan asılıdır. BKS-dəki mikroqravitasiya tədqiqatları hidrodinamika, alovun davranışı, zülal kristallarının yetişdirilməsi və insan fiziologiyası kimi sahələri əhatə edir. Bütün bunlar yeni materialların vaxtaşırı çatdırılmasını tələb edir. Bundan əlavə, ekipajın istifadə etdiyi suyun təxminən 90 faizini təkrar emal edən stansiyanın su regenerasiyası sistemləri də təhlükəsiz ehtiyatları qorumaq üçün daimi tədarükə ehtiyac duyur.
"Cargo Dragon 2" necə işləyir?
Bu missiyada istifadə olunan kapsul 2020-ci ildə istismara verilmiş "Cargo Dragon 2" variantına aiddir. Aparat hermetik ön bölmə və günəş panelləri kimi xarici yükləri daşıya bilən qeyri-hermetik yük hissəsi ilə təchiz edilib. Stansiyadan ayrıldıqdan sonra kapsul tormozlama manevri edir və təkrar istifadə üçün Atlantik və ya Sakit okeana eniş edir. "SpaceX" artıq onlarla belə missiya həyata keçirərək, birdəfəlik alternativlərlə müqayisədə hər uçuşun dəyərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb. Şirkət eyni arxitekturanı "Crew Dragon" vasitəsilə insanlı uçuşlar üçün də tətbiq edir.
Kosmik stansiyanın gələcəyi necə olacaq?
BKS-in təchizat qrafiki "Dragon", "Cygnus" və Yaponiyanın "HTV-X" gəmilərinin iştirakı ilə rotasiya əsasında qurulub. Hər bir missiya ekipajın dəyişmə dövrlərinə və eksperiment cədvəllərinə ciddi şəkildə bağlıdır. Buraxılışın bir dəfə təxirə salınması ləvazimat çatışmazlığına və ya mühüm tədqiqatların vaxtından əvvəl dayandırılmasına səbəb ola bilər. BKS-in ən azı 2030-cu ilə qədər istismarı planlaşdırıldığından, "NASA" və beynəlxalq tərəfdaşlar gələcək kommersiya platformalarını qiymətləndirirlər. "Dragon" isə bu keçid dövründə ən etibarlı əlaqələndirici həlqə kimi mövqeyini qoruyur.
