Havay Universitetinin astronomları HR 7672 sistemində yerləşən Günəşəbənzər ulduzun və onun qeyri-adi yoldaşı olan qəhvəyi cırtdanın yaşını dəqiq hesablamağa nail olublar. Planetlə ulduz arasında aralıq mövqe tutan bu obyektlərin necə böyüdüyünü və zamanla necə dəyişdiyini anlamaq üçün bu kəşf mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Tədqiqat komandası Mauna-Kea dağında yerləşən "W. M. Keck" rəsədxanasının imkanlarından yararlanaraq bu sönük kosmik cismi ətraflı öyrənib.
Sistemin yaşı necə hesablanıb?
Alimlər "Keck Planet Finder" adlı xüsusi cihaz vasitəsilə ulduzun işığında baş verən beş dəqiqəlik kiçik pulsasiyaları izləyiblər. Əldə edilən məlumatlar əsasında sistemin yaşının təxminən 2,3 milyard il olduğu müəyyənləşdirilib. Qəhvəyi cırtdan da əsas ulduzla eyni vaxtda formalaşdığı üçün bu göstərici hər iki obyektə aiddir. Havay Universitetinin Astronomiya İnstitutunun elmi işçisi və tədqiqatın rəhbəri Yaquanq Li bildirib ki, bu nəticə uzun illərdir öyrənilməyə çalışılan obyekt üçün nəhayət etibarlı bir saat əldə etməyə bənzəyir.
HR 7672B niyə bu qədər vacibdir?
HR 7672 sistemi iyirmi ildən artıqdır ki, astronomların qəhvəyi cırtdanlar haqqında təsəvvürlərinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Sistemin yoldaşı olan HR 7672B hələ 2002-ci ildə Maykl Lyu tərəfindən kəşf edilib. O zaman bu obyekt Yer atmosferinin yaratdığı təhrifləri aradan qaldıran adaptiv optika texnologiyasının köməyi ilə birbaşa şəkli çəkilən ilk qəhvəyi cırtdanlardan biri kimi tarixə düşmüşdü. Həmin ilkin müşahidələr Günəşəbənzər ulduzların yaxın orbitlərində belə obyektlərin nə qədər nadir olduğunu anlamağa kömək etmişdi.
Qəhvəyi cırtdanların təkamülü barədə nələr məlumdur?
Qəhvəyi cırtdanlarda ulduzlarda olduğu kimi enerji istehsal edən reaksiyalar baş vermir, onlar sadəcə zamanla yavaş-yavaş soyuyur və sönükləşirlər. Lakin alimlər əksər hallarda bu obyektlərin dəqiq yaşını bilmədikləri üçün soyuma prosesini yoxlamaq çətinlik yaradırdı. İndi isə HR 7672B obyektinin kütləsi və enerji ayrılması barədə məlum faktlar yeni yaş ölçüləri ilə birləşdirilərək təkamül modellərini sınaqdan keçirmək üçün əsas istinad nöqtəsinə çevrilib.
Tədqiqat qrupu əldə etdikləri nəticələri bir neçə mövcud təkamül modeli ilə müqayisə edib. Məlum olub ki, ən yaxın uyğunluq bu obyektlərin daxilində gedən prosesləri daha yaxşı təsvir edən ən yeni nəzəriyyələrlə üst-üstə düşür. Beləliklə, iyirmi il əvvəl başlanmış tədqiqat bu gün daha yüksək dəqiqliklə davam etdirilir. Qeyd edək ki, bu mühüm elmi işin nəticələri nüfuzlu "The Astrophysical Journal" nəşrində dərc olunub.
