Tarixçi Ksenofont tərəfindən qələmə alınan "Anabasis" əsərində qeyd olunan hadisə, təxminən e.ə. 400-cü ildə baş verib. Fars yürüşündən geri dönən yunan muzdluları Qara dəniz sahillərində tapdıqları balı istehlak etdikdən sonra kütləvi şəkildə huşlarını itirib, qusma və ağır halsızlıqdan əziyyət çəkiblər. Ordunun böyük bir hissəsi ayağa qalxa bilməyəcək vəziyyətə düşsə də, xoşbəxtlikdən heç bir ölüm halı qeydə alınmayıb.
Bu bal niyə zəhərlidir?
Bu qeyri-adi zəhərlənmənin səbəbi qrayanotoksinlər adlanan təbii maddələrdir. Bu toksinlər əsasən "Rhododendron ponticum" və "Rhododendron luteum" bitkilərinin nektarında olur. Arılar bu çiçəklərdən nektar toplayarkən toksinləri bala keçirirlər. Türkiyədə "deli bal" adlandırılan bu məhsul tünd rəngi və acı dadı ilə seçilir.
Toksinlər insan orqanizminə necə təsir edir?
Qrayanotoksinlər hüceyrə membranlarındakı natrium kanallarının işini pozur. Bu proses sinir və əzələ toxumalarında elektrik siqnallarının ötürülməsini əngəlləyir. Nəticədə ürək ritminin yavaşıması, qan təzyiqinin kəskin düşməsi və huşun itirilməsi kimi təhlükəli hallar baş verir. 2006-cı ildə Trabzon şəhərində aparılan tibbi müşahidələr, bu balın ağır ürək blokadalarına səbəb ola biləcəyini sübut edib.
Tarixdə hərbi silah kimi istifadəsi
Qədim mənbələrə görə, bu balın təhlükəli xüsusiyyətləri hərbi məqsədlərlə də istifadə olunub. E.ə. 65-ci ildə Pompeyin rəhbərlik etdiyi Roma qoşunları, Qara dəniz sahilində yerli qəbilələr tərəfindən hazırlanmış bal tələsinə düşüblər. Zəhərli balı yedikdən sonra müqavimət göstərə bilməyən üç Roma bölməsi məhv edilib. Bu hadisə, təbii zəhərlərin hərbi strategiyada istifadəsinin ən qədim nümunələrindən biri hesab olunur.
