ABŞ-da hüquq-mühafizə orqanları üçün hazırlanan süni intellekt (AI) texnologiyaları bazarı sürətlə böyüyür. Beynəlxalq Polis Rəisləri Assosiasiyasının (IACP) texnologiya konfransında nümayiş olunan yeniliklər arasında üz tanıma kameraları, avtomatlaşdırılmış nömrə nişanı oxuyucuları, dronlar və hesabat yazan süni intellekt botları yer alır. Şirkətlər bu alətlərin polis əməkdaşlarının üzərindəki inzibati yükü azaldacağını iddia etsələr də, tənqidçilər bunun hüquq-mühafizə sistemindəki insan nəzarətini zəiflətdiyini bildirirlər.
Süni intellekt polis qərarlarına necə təsir edir?
Hazırda "Motorola Solutions" və "Axon Enterprise" kimi nəhəng şirkətlər polis texnologiyaları bazarında monopoliyaya yaxın mövqe tuturlar. Onlar tərəfindən təklif olunan "Real-Time Crime Center" (RTCC) platformaları 911 zəngləri, müşahidə kameraları və digər məlumat axınlarını birləşdirərək polisə "rəqəmsal beyin" funksiyasını yerinə yetirir. Lakin "ForceMetrics" kimi startapların təklif etdiyi bu sistemlər, məlumatların həddindən artıq çoxluğu səbəbindən insan analitiklərinin öhdəsindən gələ bilmədiyi bir prosesi avtomatlaşdırmağa çalışır.
Keçmişin səhvləri və alqoritmik qərəz
Keçmişdə tətbiq edilən "PredPol" və "CompStat" kimi proqramlar statistik obyektivlik vəd etsə də, əksinə, mövcud sosial və irqi qərəzləri dərinləşdirib. Mütəxəssislər xəbərdarlıq edir ki, süni intellekt modelləri tarixi məlumatlar əsasında təlim keçdiyi üçün, bu sistemlər gələcəkdə də keçmişin ədalətsiz polis təcrübələrini təkrarlaya bilər. Corctaun Universiteti Hüquq Məktəbinin professoru Endryu Qatri Ferqyuson bunu "polis işini avtomatlaşdırmaq üçün qızıl hərisliyi" kimi qiymətləndirir.
Şəffaflıq və hesabatlılıq problemi
Xüsusilə "Axon" şirkətinin "Draft One" kimi hesabat yazan alətləri ciddi müzakirələrə səbəb olub. Sistemlərin bəzən yanlış məlumatlar ("hallüsinasiyalar") yaratması və ilkin məlumatların saxlanılmaması hüquqi proseslərdə ciddi problemlər yaradır. Hüquq ekspertləri vurğulayırlar ki, qara qutu (black box) alqoritmlərinin məhkəmə proseslərində istifadəsi, polisin hərəkətlərinin şəffaflığını və məsuliyyətini sual altına qoyur.
