Perunun Barranka əyalətində yerləşən "Aspero" balıqçı qəsəbəsində iyirmi illik fasiləsiz tədqiqatlardan sonra mühüm kəşfə imza atılıb. Doktor Rut Şeydi Solis tərəfindən rəhbərlik edilən arxeoloqlar komandası səma hadisələrini müşahidə etmək üçün nəzərdə tutulmuş mürəkkəb memarlıq strukturu aşkar ediblər. Tapıntılar sübut edir ki, bu ərazi Amerika sivilizasiyasının ilkin dövrlərində bilik mərkəzi kimi fəaliyyət göstərib. Qədim mütəxəssislər dəniz qabarmalarını, iqlim dəyişikliklərini və dəniz resurslarının mövcudluğunu əvvəlcədən bilmək üçün Günəş, Ay və ulduzları məhz buradan izləyiblər.
Qazıntı işləri əsasən qəsəbənin baş piramidal binalarına strateji cəhətdən yaxın olan J1 sektorunda cəmləşib. Bu nöqtədən həm dəniz sahilini, həm də Supe vadisinin aşağı hissəsini aydın şəkildə müşahidə etmək mümkündür. Mövqe seçimi "Caral" sivilizasiyasında olduğu kimi, təbii və astronomik hadisələrin sistemli şəkildə izlənməsinə şərait yaradıb. Əldə edilən məlumatlar balıqçılığın planlaşdırılması, dəniz məhsullarının toplanması və əkinçilik icmaları ilə ticarət əlaqələrinin qurulması üçün həlledici əhəmiyyət kəsb edib.
Qədim rəsədxana necə inşa edilib?
Arxeoloqlar müəyyən ediblər ki, bu məkan zamanla memarlıq və funksiya baxımından nəzərəçarpacaq dəyişikliklərə məruz qalaraq dörd fərqli tikinti mərhələsindən keçib. Birinci dövrdə ərazi ictimai mərasim binası kimi istifadə olunub. Daha sonra struktur yenidən qurulub və mərkəzində şaquli daş (huanka) olan, diametri 3,18 metr və hündürlüyü 63 santimetr təşkil edən oval platforma əlavə edilib. Bu daş And dağları mədəniyyətində rituallar və məkan istiqamətləri ilə əlaqəli simvolik element hesab olunur.
Üçüncü tikinti mərhələsi daha böyük memarlıq inkişafı ilə xarakterizə olunur. Bu dövrdə alt səviyyəsinin diametri 9,40 metr, hündürlüyü 1 metr, üst səviyyəsinin diametri isə 4,80 metr olan ikili pilləli platforma inşa edilib. Mərkəzə düzbucaqlı daş yerləşdirilib və onun yaxınlığında mərasim ocağı ilə əlaqəli xüsusi hasarlanmış sahə yaradılıb. Dördüncü və sonuncu mərhələdə isə bu sahə örtülərək yaşayış zonalarına çevrilib ki, bu da məkanın ilkin ixtisaslaşmış funksiyalarının tədricən itirilməsini və qəsəbə daxilində sosial yenidənqurmanı əks etdirir.
"Aspero" qəsəbəsinin tarixi əhəmiyyəti nədir?
Sakit okeandan 700 metr aralıda yerləşən "Aspero" qəsəbəsi 18,8 hektar ərazini əhatə edir. Bu məkan "Caral" sivilizasiyasının sosial qarşılıqlı əlaqə şəbəkəsində ən mühüm liman kimi fəaliyyət göstərib. Tədqiqatçılar burada dəniz resurslarından istifadəyə əsaslanan mürəkkəb sosial təşkilatlanmanı nümayiş etdirən 25 memarlıq kompleksi müəyyən ediblər. Hazırda multidissiplinar komanda qədim sakinlərin sahib olduğu astronomik bilikləri və xronologiyanı dəqiqləşdirmək məqsədilə tapılmış materialları radiokarbon tarixçiləndirmə üsulu ilə qiymətləndirir.
