"NASA" mütəxəssisləri 17 aprel tarixində bəşəriyyətin ən uzaq kosmik aparatı olan "Voyager-1" zondundakı sonuncu elmi alətlərdən birini söndürmək qərarına gəliblər. Söhbət aşağı enerjili yüklü hissəcikləri ölçmək üçün nəzərdə tutulan LECP (Low-Energy Charged Particles experiment) cihazından gedir. Reaktiv Hərəkət Laboratoriyası (JPL) tərəfindən atılan bu addım, zondun enerji istehlakını azaltmaq və onun əməliyyat müddətini maksimum dərəcədə uzatmaq üçün uzunmüddətli strategiyanın bir hissəsidir.
Tarixi cihaz niyə dayandırıldı?
Əsas səbəb aparatda yaranan kəskin enerji qıtlığıdır. Həm "Voyager-1", həm də "Voyager-2" zondları plutonun parçalanmasından yaranan istiliyi elektrikə çevirən radioizotop termoelektrik generatorlarla qidalanır. Təxminən 49 illik uçuşdan sonra aparatlar hər il təqribən 4 vatt güc itirir və onların enerji ehtiyatı kritik həddə çatıb. 27 fevral tarixində planlaşdırılmış manevr zamanı enerjinin qəfil düşməsi mütəxəssisləri təcili müdaxilə etməyə məcbur edib. Avtonom qorunma sisteminin işə düşməsinin qarşısını almaq üçün LECP cihazı vaxtından əvvəl söndürülüb.
Yarım əsrlik elmi fəaliyyət
LECP cihazı 1977-ci ildən etibarən fasiləsiz fəaliyyət göstərirdi. Yarım əsr ərzində o, Günəş sistemindən və qalaktikamızın digər hissələrindən gələn ionları, elektronları və kosmik şüaları ölçərək alimlərə ulduzlararası mühitin strukturunu öyrənməyə imkan yaradıb. Qeyd edək ki, "Voyager-2" zondundakı analoji cihaz artıq 24 mart 2025-ci il tarixində dayandırılmışdı. Hazırda "Voyager-1" üzərində yalnız plazma dalğaları sistemi və maqnitometr öz işini davam etdirir.
Gələcək planlar və "Böyük partlayış"
Zondla Yer kürəsi arasında 25 milyard kilometrdən çox məsafə olduğu üçün siqnalların çatması təxminən 23 saat çəkir. Cihazın tam söndürülməsi isə əlavə üç saat on beş dəqiqə tələb edir. Buna baxmayaraq, "NASA" gələcəkdə cihazı yenidən işə salmaq ümidi ilə cəmi 0,5 vatt enerji sərf edən sensor mühərrikini açıq saxlayıb. Bu qənaət tədbiri zonda əlavə bir illik əməliyyat ehtiyatı qazandıracaq.
Paralel olaraq, komanda qeyri-rəsmi olaraq "Böyük partlayış" adlandırılan daha genişmiqyaslı modifikasiya üzərində işləyir. Bu plan bəzi köhnə qurğuların daha enerjieffektiv alternativlərlə kütləvi şəkildə əvəz olunmasını nəzərdə tutur. Yeni prosedur ilk olaraq 2026-cı ilin may və iyun ayları arasında "Voyager-2" zondunda sınaqdan keçiriləcək. Sınaq uğurlu olarsa, iyul ayından etibarən eyni proses "Voyager-1" üçün də tətbiq ediləcək.
