"NASA" astronomları Süd Yolu qalaktikasının mərkəzini – qalaktik qabarıqlığı öyrənmək üçün genişmiqyaslı missiyaya hazırlaşırlar. 2026-cı ilin sentyabrından tez olmayaraq fəzaya buraxılması planlaşdırılan "Roman" kosmik teleskopu bu bölgəni əsas elmi hədəf kimi seçən ilk aparat olacaq. Baxmayaraq ki, bu region onilliklər ərzində "Hubble" və "James Webb" kimi rəsədxanalar tərəfindən öyrənilib, yeni teleskop müşahidələri daha sürətlə və geniş miqyasda aparacaq.
Tədqiqat necə həyata keçiriləcək?
Missiyaya hazırlıq məqsədilə alimlər "Roman" teleskopunun əsas proqramına daxil olacaq əraziləri əvvəlcədən "Hubble" vasitəsilə tədqiq etmək qərarına gəliblər. Merilend Universiteti və "NASA"-nın Qoddard Kosmik Uçuşlar Mərkəzinin layihə rəhbəri Şon Terri bildirib ki, əsas məqsəd səmada mümkün qədər geniş sahəni əhatə etməkdir. 2025-ci ilin yazında başlanan bu ilkin xəritələmə prosesi gələcəkdə baş verəcək kosmik hadisələrin mənbəyini dəqiq müəyyənləşdirməyə kömək edəcək.
"Galactic Bulge Time-Domain Survey" adlanan proqram hər biri 72 gün davam edən altı müşahidə mövsümündən ibarət olacaq. Bu müddət ərzində "Roman" teleskopu hər 12 dəqiqədən bir seçilmiş bölgənin şəklini çəkəcək. Ümumi müşahidə sahəsi təxminən 1,7 kvadrat dərəcə təşkil edəcək ki, bu da səmada səkkiz yarım tam ayın sahəsinə bərabərdir.
Hansı yeni kəşflər gözlənilir?
Tədqiqatın əsas hədəflərindən biri mikrolinzalama effektini – kütləvi obyektin müşahidəçi ilə uzaq ulduz arasından keçərkən işığı qravitasiya vasitəsilə əyməsini öyrənməkdir. Baltimordakı Kosmik Teleskop Elmi İnstitutunun tədqiqatçısı Cey Andersonun sözlərinə görə, bu metod Yerlə qalaktika mərkəzi arasında yerləşən obyektlərin tam siyahısını tərtib etməyə imkan verəcək. Məhz bu üsulla "Roman" teleskopu öz ulduz sistemlərindən atılmış yüzlərlə avara planeti, həmçinin Günəş kütləsinə bərabər tənha neytron ulduzlarını və qara dəlikləri aşkar edə biləcək.
"Hubble" teleskopunun apardığı müşahidələr artıq yeni nəhəng ulduz kataloqunun yaradılması üçün əsas olub. Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, cari baxış 20-30 milyon nöqtəvi işıq mənbəyini qeydə almağa imkan verəcək. "Roman" teleskopunun missiyası başa çatdıqdan sonra isə bu kataloqdakı obyektlərin sayının 200-300 milyona çatacağı gözlənilir. Əlavə olaraq, ulduz işığını bloklayan sıx toz və qaz buludlarının xəritəsi də hazırlanacaq.
