NASA-nın "Nancy Grace Roman" kosmik teleskopu erkən Kainatın formalaşma prosesini araşdırmaq üçün 386 saatdan çox müşahidə vaxtı ayırıb. "Roman eXtreme Deep Field" (RXDF) adlanan bu iddialı layihə, "Hubble" teleskopunun məşhur dərin sahə təsvirlərindən təxminən 140 dəfə daha geniş bir ərazini əhatə edəcək. Proqrama Missuri Universitetindən professor Haojing Yan rəhbərlik edir və layihədə 62 elmi təşkilatdan 130 tədqiqatçı iştirak edir.
Bu layihə nələri hədəfləyir?
Alimlər bu müşahidələr vasitəsilə ilk böyük kosmik strukturların necə yarandığını və superkütləli qara dəliklərin erkən Kainatda necə formalaşdığını anlamağa çalışacaqlar. "Roman" teleskopunun Wide Field Instrument adlı 300 meqapiksellik infraqırmızı kamerası, geniş baxış bucağı sayəsində "James Webb" və "Hubble" teleskoplarının uzun müddətdə görə biləcəyi sahəni qısa müddətdə görüntüləyə bilir. Müşahidələr 2027-ci ildən etibarən yeddi spektral diapazonda aparılacaq.
Nə üçün bu müşahidələr vacibdir?
- Erkən Qalaktikalar: Böyük partlayışdan sonrakı ilk yüz milyon illərdə yaranan qalaktikaların təkamülü öyrəniləcək.
- Qara Dəliklər: "Little red dots" (kiçik qırmızı nöqtələr) kimi sirli obyektlərin və aktiv qara dəliklərin təbiəti araşdırılacaq.
- Supernovalar: İlk nəsil ulduzların son mərhələləri və onların ətraf mühitə təsiri tədqiq ediləcək.
Tədqiqatçılar "Roman" teleskopunun topladığı məlumatların "Euclid" və "James Webb" teleskoplarının məlumatları ilə birləşdiriləcəyini bildirirlər. Bu sinerji, qalaktikaların məsafəsi, quruluşu və fiziki xüsusiyyətləri haqqında daha dəqiq nəticələr əldə etməyə imkan verəcək. 15 oktyabr 2026-cı il tarixində elan edilən bu proqram, müasir astrofizikada yeni bir dövrün başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.
