NASA-nın "Juno" kosmik aparatı Günəş sisteminin ən aktiv vulkanik göy cismi olan "İo" peykinin təkcə səthini deyil, həm də torpağın üst qatlarının temperaturunu ölçüb. 23 iyul 2026-cı il tarixində aparılan müşahidələr göstərib ki, peykin bir neçə metr dərinliyindəki süxurlar daxildən gələn istilik hesabına əhəmiyyətli dərəcədə qızır. Bu kəşf təkcə peyklərin deyil, həm də Yerdəki vulkanik proseslərin öyrənilməsi üçün yeni üfüqlər açır.
Bu texnologiya necə işləyir?
Ölçmələr üçün əvvəlcə Yupiterin atmosferini tədqiq etmək məqsədilə hazırlanan MWR (mikrodalğalı radiometr) cihazından istifadə olunub. Cihazın altı antenası 1,3 sm-dən 51 sm-ə qədər dalğa uzunluqlarında istilik şüalanmasını qəbul edir və dalğa nə qədər uzundursa, siqnal bir o qədər dərin qatlardan gəlir. Tədqiqat zamanı məlum olub ki, demək olar ki, bütün bölgələrdə bir neçə metr dərinlikdə temperatur 22 °C-dən çox artır, bu isə yalnız günəş işığı ilə izah edilə bilməz.
Nə üçün bu kəşf vacibdir?
Alimlər bu istiliyi iki amillə əlaqələndirirlər: peykin qabığından keçən davamlı daxili istilik axını və səthin altında gizlənən geniş lava sahələri. "Juno"dan alınan məlumatlar həmçinin "İo"nun relyefi haqqında təsəvvürləri dəyişib. Məlum olub ki, peykin səthi monolit süxurlardan deyil, daha çox süngərdaşı və ya boş vulkanik külə bənzəyən aşağı sıxlıqlı materialdan ibarətdir.
Bu tədqiqat Yupiterin cazibə qüvvəsinin peykləri necə "xəmir kimi yoğurduğunu" və daxili istilik yaratdığını anlamağa kömək edir.
Bu yeni metodika Yupiterin cazibə qüvvəsi nəticəsində yaranan qabarma-çəkilmə istiliyinin necə miqrasiya etdiyini izləməyə imkan verəcək. "İo" artıq ulduzlardan uzaq olan kiçik planetlərin davranışını öyrənmək üçün təbii laboratoriyaya çevrilib. Bu model digər ulduz sistemlərindəki nəhəng planetlərin ətrafında həyat axtarışları üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
