Çinli tədqiqatçılar qrupu NASA-nın "Artemida" proqramı çərçivəsində istifadə edilən Ay eniş sisteminin struktur etibarlılığı ilə bağlı ciddi narahatlıqlarını ifadə ediblər. "Chinese Space Science and Technology" jurnalında dərc olunan elmi araşdırmada ABŞ-ın Ay arxitekturasında "aşkar zəif nöqtələrin" olduğu vurğulanır. Əsas problem, eniş və qalxma mərhələləri üçün tək bir yüksək məhsuldar mühərrikə həddindən artıq etibar edilməsidir. Bu sistemdə hər hansı bir nasazlıq missiyanın ehtiyat variantının olmaması deməkdir.
Çinin çoxmühərrikli yanaşması nə ilə fərqlənir?
Çinli mühəndislər tərəfindən hazırlanan alternativ Ay eniş modulu dörd ədəd dəyişən dartqılı mühərriklə təchiz edilib. Bu sistem cəmi 30 kilonyutondan çox dartqı yaradır və bir mühərrik sıradan çıxsa belə, qalan üçü missiyanın uğurla davam etməsinə imkan verir. Bundan əlavə, əsas mühərriklər işləmədikdə, altı kiçik orbital manevr mühərriki ehtiyat variant kimi aktivləşdirilə bilər.
Çəki problemi necə həll edilib?
Çoxmühərrikli sistemlərin əsas çatışmazlığı olan əlavə çəki problemi "ümumi yanacaq çəni" (common bulkhead) texnologiyası ilə aradan qaldırılıb. Yanacaq və oksidləşdiricini ayıran divarın vahid strukturda birləşdirilməsi, ənənəvi ikiqat çən sistemləri ilə müqayisədə yüzlərlə kiloqram qənaət etməyə imkan verir. Kompozit materiallardan hazırlanan bu çən, həm də kosmik aparatın daşıyıcı karkasının bir hissəsi kimi çıxış edərək effektivliyi artırır.
Tədqiqatın nəticələri nə deyir?
Tammiqyaslı yanğın sınaqları dörd mühərrikin 100 nyutondan az sapma ilə yüksək dəqiqliklə idarə oluna bildiyini sübut edib. Bu dəqiqlik eniş zamanı modulun aşmasının qarşısını almaq üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir. Lakin mütəxəssislər qeyd edirlər ki, bu texnologiyanın tətbiqi yüksək avtonom təzyiq nəzarəti və mürəkkəb mühərrik sinxronizasiyası tələb etdiyi üçün digər kosmik proqramlar üçün olduqca çətin bir vəzifədir.
