"NASA"-nın Reaktiv Hərəkət Laboratoriyası ("JPL") 24 fevral 2026-cı il tarixində yeni nəsil maqnitoplazmodinamik (MPD) mühərrikinin ilk atəş sınağını uğurla başa vurub. Litium buxarı ilə işləyən bu prototip 120 kVt pik gücə çataraq agentliyin sərəncamında olan bütün elektrik raket mühərriklərini geridə qoyub. ABŞ-da onilliklər sonra ilk dəfə işə salınan bu qurğu rekord güc səviyyələrinə çatmaqla kosmik tədqiqatlarda yeni mərhələnin əsasını qoyur.
Bu texnologiya necə işləyir?
1960-cı illərdən bəri tədqiq edilən, lakin indiyədək praktikada tətbiq olunmayan MPD sürətləndiricisi ənənəvi sistemlərdən fərqlənir. Ksenon kimi neytral qazları sürətləndirmək üçün günəş enerjisindən istifadə edən standart elektrik mühərriklərindən fərqli olaraq, bu texnologiya buxarlanmış metal plazmasını elektromaqnit vasitəsilə sürətləndirir. Bu prosesdə maqnit sahəsi ilə qarşılıqlı təsirdə olan ifrat yüksək elektrik cərəyanları tətbiq edilir. Nəticədə, metal ionları qaz ionlarına nisbətən daha çox enerji toplayaraq kosmik gəmiyə əhəmiyyətli dərəcədə yüksək dartı qüvvəsi verir.
"JPL"-in ixtisaslaşdırılmış "CoMeT" vakuum kamerasında keçirilən sınaq zamanı mühərrikin volfram elektrodu 2800 °C-dən yüksək temperatura qədər qızıb. İlkin sınaqların əsas məqsədi güc qurğusunun komponentlərinin bu cür ekstremal istilikdə əriməyəcəyini sübut etməkdir. Elektroplazma raket mühərrikləri kimyəvi yanacaqla işləyən ənənəvi raketlərlə müqayisədə eyni məsafəni qət etmək üçün 90%-ə qədər daha az yanacaq sərf edir. Sınaqdan keçirilən prototip "NASA"-nın "Psyche" kosmik aparatının mühərriklərindən 25 dəfə daha çox güc nümayiş etdirib.
Mars missiyası üçün hansı tələblər var?
İnsanların Marsa göndərilməsi üçün nəzərdə tutulan missiyalarda mühərriklərdən ümumilikdə 2 MVt ilə 4 MVt arasında güc tələb olunacaq. Bunun üçün bir neçə MPD mühərriki 23 000 saatdan çox fasiləsiz və etibarlı şəkildə işləməlidir. Prinston Universiteti və "NASA"-nın Qlenn Araşdırma Mərkəzi ilə əməkdaşlıq edən "JPL" komandası gələcəkdə hər bir mühərrik üçün 500 kVt-dan 1 MVt-a qədər güc əldə etməyi hədəfləyir. Lakin günəş batareyaları bu qədər nəhəng enerjini təmin edə bilməyəcəyi üçün gəmilərdə nüvə güc qurğularının yaradılması qaçılmaz olacaq.
Digər tərəfdən, litiumun yanacaq kimi istifadə edilməsi bəzi mütəxəssislər tərəfindən mübahisəli qərar kimi qiymətləndirilir. Bu metal nəinki Yerdə, eləcə də bütün Kainatda olduqca nadir tapılan elementlərdən biridir. Qırmızı planetə yalnız bir uçuş həyata keçirmək üçün 100 tondan çox metal litium tələb oluna bilər. Bu səbəbdən, "NASA"-nın gələcəkdə bu qədər böyük həcmdə resursu necə əldə edəcəyi hələlik sual altında qalır və texnologiyanın kütləvi tətbiqi üçün ciddi risklər yaradır.
