NASA, gələcəkdə Beynəlxalq Kosmik Stansiyanın (BKS) elmi və tədqiqat funksiyalarını öz üzərinə götürəcək kommersiya orbital stansiyalarının yaradılması proqramının yeni mərhələsini rəsmən işə salıb. 9 oktyabr tarixində agentlik, özəl pilotlu komplekslərin layihələndirilməsi, sınaqdan keçirilməsi və istismarı ilə məşğul olacaq şirkətlər üçün yekun müsabiqə tələblərini dərc edib. Müraciətlərin qəbulu 8 dekabr 2026-cı il tarixinə qədər davam edəcək, ilk müqavilələrin isə 2027-ci ilin yazında imzalanması planlaşdırılır.
Bu proqramın əsas məqsədi nədir?
Yeni proqram sadəcə orbital modulların tikintisini deyil, kosmosda insanın fəaliyyəti üçün tamhüquqlu kommersiya sistemlərinin yaradılmasını nəzərdə tutur. İştirakçılar stansiyanın layihələndirilməsi, avadanlıqların sınağı, təhlükəsizlik sertifikatlaşdırılması və istismar proseslərini əhatə edən həllər təqdim etməlidirlər. NASA, orbital infrastrukturun bütün elementlərini birbaşa idarə etmək əvəzinə, ekipajın daşınması da daxil olmaqla, kompleks xidmətlər əldə etməyi hədəfləyir.
Müsabiqə necə keçiriləcək?
Müsabiqə çoxmərhələli seçim sxemi ilə həyata keçiriləcək. İlkin mərhələdə NASA ən azı iki şirkəti seçərək onlara layihələrini inkişaf etdirmək imkanı verəcək. Daha sonra agentlik yekun layihələndirmə, sınaq və sertifikatlaşdırma üçün əlavə müsabiqə təşkil edəcək. Sabit qiymətli müqavilələrin bağlanması dövlətin maliyyə öhdəliklərini məhdudlaşdırmağa və işləri bir neçə iştirakçı arasında bölüşdürməyə imkan verəcək.
Nə üçün bu keçid vacibdir?
Kommersiya stansiyalarına keçid, 25 ildən çoxdur orbitdə insanın fasiləsiz mövcudluğunu təmin edən BKS-in istismar müddətinin başa çatması ilə bağlıdır. NASA mikroqravitasiya şəraitində təcrübələrin aparılması, yeni materialların sınağı və biotibbi tədqiqatlar üçün imkanları qoruyub saxlamaq niyyətindədir. Gələcək stansiyalar yalnız dövlət proqramlarına deyil, həm də özəl sifarişçilərə xidmət göstərməklə iqtisadi dayanıqlılığı təmin etməlidir.
