Yaponiyanın "MMX" kosmik aparatı 20 oktyabr 2026-cı il tarixində Mars istiqamətində uğurla buraxılıb. JAXA (Yaponiya Aerokosmik Tədqiqatlar Agentliyi) tərəfindən idarə olunan missiya, planetlərin peyklərinin tədqiqi tarixində ən mürəkkəb əməliyyatlardan biri hesab olunur. Aparatın əsas vəzifəsi Fobosun səthinə iki dəfə eniş edərək ən azı 10 qram torpaq nümunəsi toplamaq və onları Yerə çatdırmaqdır.
Nə üçün bu missiya texniki baxımdan çətindir?
Fobosun cazibə qüvvəsi Yerinkindən təxminən 1700 dəfə zəifdir, bu da eniş prosesini olduqca riskli edir. Yer və Mars arasındakı məsafəyə görə radio siqnalın gecikməsi 44 dəqiqəyə çatdığı üçün, "MMX" eniş, torpaq nümunəsinin toplanması və yenidən orbitə qalxma kimi kritik mərhələləri yerüstü operatorların müdaxiləsi olmadan, tam avtonom şəkildə icra etməlidir. 2027-ci ilin avqustunda Marsa çatması planlaşdırılan aparat, peykin səthindəki təhlükəsiz zonaları müəyyən etmək üçün əvvəlcə müşahidələr aparacaq.
"IDEFIX" planetoxodunun rolu nədir?
Missiyanın bir hissəsi olaraq, 2028-ci ilin sonu və ya 2029-cu ilin əvvəlində CNES (Fransa) və DLR (Almaniya) tərəfindən hazırlanan "IDEFIX" adlı kiçik planetoxod Fobosun səthinə endiriləcək. Təxminən 100 gün davam edəcək bu tədqiqat zamanı planetoxod səthin xüsusiyyətlərini öyrənəcək və əldə olunan məlumatlar əsas aparatın enişi üçün zəmin yaradacaq. "MMX" missiyasının əsas elmi məqsədi Fobos və Deymosun mənşəyini – onların ələ keçirilmiş asteroidlər, yoxsa Marsın toqquşması nəticəsində yaranmış cisimlər olduğunu müəyyən etməkdir.
Missiyanın yekun mərhələsində, 2030-cu ildə aparat Yerə doğru hərəkətə başlayacaq və 2031-ci ildə nümunələri daşıyan kapsulun çatdırılması gözlənilir. Bu, alimlərə Mars sistemindən gətirilən ilk torpaq nümunələrini laboratoriya şəraitində ətraflı tədqiq etmək imkanı verəcək.
